سالروز جنگ چالدران و درسي كه بايد از آن گرفت ـ علل این جنگ ـ نتایج بَد آن برای مشرق زمین

By | 2018-08-23

نوشيروان کيهاني زاده, مهمترين رويدادهاي ايران و جهان

23 آگوست سال 1514 ميلادي، دشت چالدران در نزديكي خوي صحنه نخستين و در عين حال معروفترين جنگ عثماني (تركيه امروز) و ايران بود. هدف هاي سليم اول سلطان عثماني از لشكر كشي به ايران عبارت بود از:

سلطان سليم در برابر شاه اسماعيل

1 ـ جلوگيري از گسترش شيعه اثني عشري كه مذهب رسمي ايرانيان اعلام شده بود به متصرفات عثماني و پيوستن شيعيان قلمرو عثماني (معروف به علویان) به قلمرو دولت تازه تاسيس صفوي ايران.

2 ـ ضميمه كردن مناطق كُردنشين شمال غربي و محل سكونت تركمانان (در شرق تركيه امروز و شمال شرقي عراق كه از آق قويونلوها و قره قويونلوها و بقاياي سلجوقيان بوده اند) به قلمرو خود.

3 ـ مانع شدن از گسترش و رشد «ايرانيسم» كه با روي كار آمدن شاه اسماعيل صفوي و اقتدار دولت مرکزی دوباره سربلند كرده بود و بوی احیاء امپراتوری ایران باستان از آن بلند بود و بیم تجزیه قلمرو عثمانی می رفت.

4 ـ دوری جستن شاه اسماعیل که از خانواده درویش ها بود از تجهیز نیروهای نظامی خود به اسلحه آتشین که سلطان عثمانی آن را زودگذر می پنداشت. شاه اسماعیل داشتن و بکاربردن سلاح آتشین و کشتن حریف از فاصله دور را شرط جوانمردی نمی دانست و با این پندار، شمشیرهای نظامیان او نیز کوتاه بود.

در جنگ چالدران كه در آن شاه اسماعيل به دليل نداشتن اسلحه آتشين (توپ و تفنگ) و يك ارتش ملّي (غير عشايري) شكست خورد، سلطان سليم بخش بزرگی از مناطق كُردنشين و نیز مناطق تركمان نشين را به قلمرو عثماني ضمیمه کرد كه اينك دولت تركيه گرفتار مشكل ناشي از همين عمل است و با استقلال خواهي كُردها دست و پنجه نرم مي كند.

سلطان سليم يكم پس از پيروزي در نبرد چالدران به سوي تبريز پيش راند و چهارم سپتامبر (14 شهريور) وارد اين شهر شد، اما بر اثر مقاومت مردم و جنگ و گريز نيروهاي محلي وفادار به شاه اسماعيل مجبور به بازگشت شد. بخشی از غرب ایران تا همدان نیز موقتا در کنترل عثمانی قرار گرفت.

جنگ چالدران بزرگترين جنگ شمشير با تفنگ در طول تاريخ بشمار می رود. دیدار مارکو پولو ونیزی (ایتالیایی، متولد 1254 و متوفی در 1324) از چین در اواخر قرن سیزدهم میلادی و مشاهده باروت و فراگرفتن چگونگی باروت سازی و انتشار راه تهیه آن پس از بازگشت به اروپا (در کتاب سفرنامه مارکو پولو)، سبب ساخت توپ و تفنگ در این قاره و برتری دولت های صاحب تفنگ شد.

پیدایش امپراتوری عثمانی در سال 1453 و بستن راههای زمینی اروپا به آسیا باعث یافتن راههای دریایی از سوی اروپاییان و استعمار سرزمین های دیگر شد. شکست شاه اسماعیل از سلطان سلیم، سبب شد که اروپاییان متوجه ایران و جلب دوستی دولت ایران و قراردادن آن در برابر عثمانی شوند. به علاوه، شکست چالدران اختلافات مذهبی مسلمانان را تشدید کرد و اروییان از آن سوء استفاده کردند و ….

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *