برای دههها، همسر رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، علی خامنهای، تقریباً بهطور کامل از دید عموم دور نگه داشته شد. حتی خبر درگذشت او نیز با اکراه منتشر شد؛ گویی هرگز در صحنه عمومی وجود نداشته است.
منصوره خجسته باقرزاده یک روز پس از همسرش درگذشت. او آخرین روز زندگی خود را در حالت کما در بیمارستانی در نزدیکی محل اقامتشان در خیابان پاستور در مرکز تهران گذراند؛ مجموعهای که سالها توسط سپاه پاسداران محافظت میشد اما اکنون تخریب شده است.
او در خانوادهای مذهبی در مشهد به دنیا آمد و در سال ۱۳۴۳ در یک ازدواج سنتی که با هماهنگی خانوادهها انجام شد با علی خامنهای ازدواج کرد.
این زوج شش فرزند داشتند: چهار پسر که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ به دنیا آمدند و دو دختر که پس از انقلاب متولد شدند. یکی از دخترانشان، هدا، در همان حملهای که خانه و دفتر خامنهای را هدف قرار داد کشته شد.
زندگی در سایه
منصوره خجسته باقرزاده در طول زندگی خود یکی از خصوصیترین چهرهها در میان نخبگان حاکم ایران باقی ماند. حضور عمومی او حتی از فخر ایران ثقفی، همسر روحالله خمینی، یا عفت مرعشی، همسر اکبر هاشمی رفسنجانی، نیز بسیار محدودتر بود.
اطلاعات عمومی درباره او آنقدر اندک بود که پس از انتشار خبر مرگش، برخی رسانههای ایرانی در یافتن عکس معتبر از او دچار مشکل شدند. برخی رسانهها حتی به اشتباه تصویری از عاتقه رجایی، همسر محمدعلی رجایی، رییسجمهوری پیشین جمهوری اسلامی، منتشر کردند.
در فضای عمومی از او تقریباً فقط دو مصاحبه باقی مانده است: یکی با مجله محجوبه در اوایل دهه ۱۳۷۰ و دیگری با روزنامه جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۲، اندکی پس از آنکه خامنهای از یک سوءقصد جان سالم به در برد. بیشتر نقلقولهایی که در سالهای بعد به او نسبت داده شد نیز از همین دو گفتوگو سرچشمه میگیرد.
او درباره ازدواج خود گفته بود: «این یک رابطه عاشقانه نبود. مادربزرگ او [علی خامنهای] به خانه ما آمد تا خواستگاری کند.»
او نقش اصلی خود را حفظ ثبات در زندگی خانوادگی میدانست تا همسرش بتواند فعالیتهای سیاسی و مذهبی خود را دنبال کند. او همچنین تاکید کرده بود که حجاب کامل را برای حضور زنان در خارج از خانه مناسب میداند، هرچند در داخل خانه پوشش میتواند انعطافپذیرتر باشد اما باید همچنان با اصول اسلامی سازگار بماند.
چرا او در سایه ماند؟
دور بودن او از زندگی عمومی تنها به ترجیح شخصی مربوط نمیشد، بلکه بازتابی از فرهنگ سیاسی پیرامون رهبری جمهوری اسلامی نیز بود.
علی خامنهای به دلایل مذهبی، فرهنگی و امنیتی تا حد زیادی خانواده خود را از نگاه عمومی دور نگه داشت. او بهعنوان روحانیای با دیدگاههای سنتی، به ندرت اجازه میداد همسر یا دخترانش در عرصه عمومی ظاهر شوند و حتی پسرانش نیز سالها از توجه عمومی دور نگه داشته شدند.
اگرچه هرگز بهطور رسمی از او با عنوان «بانوی اول» ایران یاد نشد، اما جایگاه نمادین همسر رهبر جمهوری اسلامی گاه در بحثهای عمومی مطرح میشد.
برای مثال، زمانی که جمیله علمالهدی، همسر رییسجمهوری پیشین حکومت، ابراهیم رئیسی، در یک مصاحبه تلویزیونی بهطور موقت از عنوان «بانوی اول» استفاده کرد، برخی رسانههای ایرانی گزارش دادند که پس از انتقاد محافل محافظهکار، توضیح داده شد که چنین عنوانی به خانواده رهبر جمهوری اسلامی تعلق دارد.
بر اساس گزارش رسانههای حکومتی، منصوره خجسته باقرزاده قرار است در حرم امام رضا در مشهد و در کنار همسرش به خاک سپرده شود.