نخستین شکل مدرن رفراندوم در سال ۱۸۰۴ در فرانسه و دوران ناپلئون اجرا شد. دوازدهم فروردین ۱۳۵۸ اما شیوه عجیب و جدیدی از رفراندوم بود که در آن مردم باید فقط به «جمهوری اسلامی» رای «آری» یا «نه» میدادند. مردم نمیدانستند دقیقا «جمهوری اسلامی» چیست! اگرچه بر اساس هم نام رژیم جدید و هم سخنان رهبرش، روحالله خمینی، قابل حدس بود اما زمامداران تازه به قدرت رسیده مدتها روی مفاهیم فریبکارانه مانور میدادند و محتوای نظام کنونی مبهم بود. نه تنها ماهیت حکومتی که مردم باید به آن «آری» یا «نه» میگفتند مبهم بود بلکه نمونه تاریخی نیز نداشت؛ یک سرهمبندی بود از حکومت حجاز در سالهای نخست پس از اسلام و ایدههای شبه مدرن چپ!
از سوی دیگر جمهوری اسلامی بر نظریه خمینی یعنی «حکومت الله» و «ولایت فقیه» به معنای ناتوانی و صغارت انسان و مردم در تشخیص حقوق و صلاح خود استوار است.
به این ترتیب در رفراندوم ۱۲ فروردین از یکسو مردم با پیشفرض «ناتوانی در تشخیص» در نظر گرفته شدند و از سوی دیگر از همان مردم نظرخواهی شد!
پیشفرض رفراندوم در نظامهای مدرن اینست که شهروندان، عاقل و توانا در تشخیص مصلحت خود و خیر همگانی هستند و اراده و خواست ملی و عمومی تعیینکننده مبنای مشروعیت هر حکومت و نظام سیاسی و حقوقی است.
یکی دیگر از ایرادهای حقوقی رفراندوم ۱۲ فروردین استفاده از عبارت «رژیم سابق» در برگههای رأی بود که در آن قرار بود شرکتکنندگان درباره سرنوشت پادشاهی پهلوی و تغییر آن به «جمهوری اسلامی» نظر دهند! در حالی که برگزارکنندگان پیشاپیش نظام پادشاهی را «رژیم سابق» نامیده بودند!
اکنون جمهوری اسلامی که همان رفراندوم پُرایراد را مبنای مشروعیت خود قرار داد، با گذشت کمتر از نیم قرن به حکومتی نامشروع تبدیل شده است.
در چهل و ششمین سالروز رفراندوم ۱۲ فروردین ۵۸، عدم مشروعیت رژیم با فاصله عمیق میان حکومت و ملت کاملا روشن است. یک ساختار فاسد و مافیایی و الیگارشی غارتگر که منابع ملی ایران را بجای رفاه ملت و توسعه مملکت، برای گسترش ایدئولوژی و صدور تروریسم اسلامی و پرپول کردن جیب خود هزینه کرده است. سالهاست شهروندانی که جمهوری اسلامی با تکیه بر حضور آنها پای صندوقهای رأی برای خود مشروعیت میخرید، به خاطر انتقاد و اعتراض با انواع محدودیتها و سرکوب خشن روبرو میشوند.
جمهوری اسلامی، ایران را به صدر کشورهایی «ارتقاء» داده که زندان روزنامهنگاران و دگراندیشان هستند و در سرکوب خونین اعتراضات دی۴۰۴ نیز «مقام» سرکوبگرترین رژیم جهان را به دست آورد.
فاصله عمیق میان حکومت با ملتی که یک دهه پیش شعار دادند «ما انقلاب کردیم، چه اشتباهی کردیم» و حالا پرچم شیروخورشید را برافراشته و جمعیت میلیونی آنها شعار میدهد «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «جاوید شاه» دیگر با هیچ ترفندی پر نخواهد شد.
روشنک آسترکی
کیهان لندن