“تنها صداست که می‌ماند.”
فروغ فرخزاد
برای زنانی که هنوز ایستاده‌اند
جنبش “زن، زندگی، آزادی” را نمی‌توان بدون یادآوری شجاعت زنان این سرزمین روایت کرد. زنانی که در خیابان‌ها، دانشگاه‌ها، زندان‌ها و تبعید، بهای سنگین ایستادگی را با محرومیت، بازداشت، زندان و فشارهای بی‌وقفه پرداختند و همچنان می‌پردازند.
این روایت تنها به امروز تعلق ندارد. از روزگاری که طاهره قرهالعین در میانه قرن نوزدهم میلادی، در برابر سنت‌های زمانه ایستاد و برای اندیشه، آزادی و حق انتخاب زنان بهای جان خود را پرداخت، تا زنان مشروطه‌خواه، آموزگاران، نویسندگان، فعالان مدنی و نسل‌های پی‌درپی زنان ایرانی، رشته‌ای از مقاومت و مطالبه‌گری در تاریخ این سرزمین امتداد یافته است.
شعر زیبای طاهره هنوز زنده است؛
گر به تو افتدم نظر، چهره به چهره، رو به رو
شرح دهم غم تو را، نکته به نکته، مو به مو
از پی دیدن رخت، همچو صبا فتاده‌ام
خانه به خانه، در به در، کوچه به کوچه، کو به کو
می‌رود از فراق تو، خون دل از دو دیده‌ام
دجله به دجله، یم به یم، چشمه به چشمه، جو به جو
مهر تو را دل حزین، بافته بر قماش جان
رشته به رشته، نخ به نخ، تار به تار، پو به پو
امروز نام‌هایی چون نرگس محمدی، نسرین ستوده، گلرخ ایرایی، سپیده قلیان، آتنا دائمی، مریم اکبری منفرد، زینب جلالیان، مهوش ثابت، ویدا موحد و بسیاری دیگر، به نمادهای پایداری و مقاومت در حافظه جمعی ایرانیان تبدیل شده‌اند. زنانی که هر یک به شکلی، هزینه دفاع از آزادی، کرامت انسانی و حق انتخاب را پرداخته‌اند.
البته در این مسیر، مردان بی‌شماری نیز در کنار آنان ایستادند؛ مردانی که بازداشت شدند، زندان رفتند، جان باختند و از آزادی و حقوق مردم دفاع کردند. اما آنچه جنبش «زن، زندگی، آزادی» را در تاریخ معاصر ایران متمایز کرد، نقش بی‌بدیل زنانی بود که در صف نخست این خیزش ایستادند و روایت تازه‌ای از شجاعت، مقاومت و مطالبه‌گری را رقم زدند.
از قرهالعین که گفته‌اند: “مرا می‌توانید بکشید، اما نمی‌توانید رهایی زنان را متوقف کنید” تا آن دختری که بر سکویی در خیابان ایستاد و نماد نافرمانی مدنی شد، و تا زنانی که امروز در زندان یا بیرون از آن همچنان بر آرمان‌های خود پای می‌فشارند، یک پیام مشترک شنیده می‌شود: امید را نمی‌توان زندانی کرد.
تاریخ از آنان به عنوان زنانی یاد خواهد کرد که در روزگار ترس، شجاعت را انتخاب کردند؛ زنانی که رنج را تحمل کردند تا شاید نسل‌های بعد، سهم بیشتری از آزادی، عدالت و کرامت انسانی داشته باشند.
به احترام همه زنان و مردانی که برای آینده‌ای بهتر ایستادند، و به یاد زنانی که پرچم “زن، زندگی، آزادی” را برافراشتند و بهای آن را با سنگین‌ترین هزینه ها را پرداختند.
استکهلم
۳۱ مای ۲۰۲۶
فرشید نوروزی