جمهوری اسلامی اعلام کرد پیشرفتی در احیای توافق موقت با آمریکا حاصل نشده است.
ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی همچنان در بنبست مذاکرات برای پایان جنگ در خلیج فارس قرار دارند. بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز به گفتهی یک منبع ارشد در رژیم تهران، هیچ پیشرفتی در گفتگوها برای احیای توافق موقت ژوئن (یادداشت تفاهم اسلامآباد) و تعیین چارچوب زمانی برای اجرای تعهدات حاصل نشده است.
این اظهارات در حالی مطرح مطرح شده که دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا، بار دیگر رهبران جمهوری اسلامی را مورد انتقاد شدید قرار داد و به این ترتیب امیدها برای حل بحران بیش از از بیش، کمرنگتر شد. حملات تازه به کشتیرانی در منطقه در روز سهشنبه ۱۲ اوت نیز نشان داد برخلاف مثبت نشاندادن مذاکرات از سوی عمان، تغییری در وضعیت مذاکره و میانجیگری حاصل نشده است.
با تفاهمنامهای که در ماه ژوئن با میانجیگری پاکستان به امضاء رسید، اعلام شده بود که هدف این توافق، «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همهی جبههها»ست . با این حال، تفاهمنامه با تحرکات نظامی جمهوری اسلامی به سرعت از هم پاشید. دونالد ترامپ در هفتم ژوئیه اعلام کرد که این توافق « تمامشده» است و وزارت خارجه جمهوری اسلامی نیز یک هفته بعد آن را به حالت تعلیق درآورد.
ایالات متحده آمریکا و زمامداران جمهوری اسلامی، یکدیگر را به نقض تعهدات متهم میکنند. آمریکا میگوید جمهوری اسلامی به تعهد خود برای بازگشایی تنگه هرمز عمل نکرده، در حالی که ایالات متحده برای اجرای این تفاهمنامه، محاصرهی دریایی را برچید و تحریمهای نفتی و پتروشیمی رژیم ایران را نیز به حالت تعلیق درآورد. اقدامی که پس از موشکپرانی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به کشتیرانی بینالمللی، دوام نیاورد و تحریمهای تازه و بیشتری نیز علیه رژیم اعمال شد.
«منبع ارشد» جمهوری اسلامی به رویترز گفته است: «یکی از موضوعاتی که از طریق میانجیگران در حال بحث است، بازگشت آمریکا به تفاهمنامه و تعریف چارچوب زمانی برای اجرای تعهدات است. مطلقا هیچ پیشرفتی در این موضوع حاصل نشده است.» این منبع همچنین گزارش خبرگزاری آناتولی ترکیه را که به نقل از منابع پاکستانی، از توافق برای تمدید مهلت شصت روزهای خبر داده که در آن تفاهمنامه قید شده بود، رد کرد. وی تاکید کرد: «هیچ صحبتی از تمدید نیست، زیرا از دیدگاه جمهوری اسلامی، هیچ دورهای شروع نشده و بنابراین چیزی برای تمدید وجود ندارد.»
عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی پیشتر اعلام کرده بود که جمهوری اسلامی و آمریکا در حال مذاکرهی مستقیم نیستند و پیامها از طریق میانجیگران رد و بدل میشود. این اظهارات فراتر از یک بیاعتمادی، به ایدئولوژی و منطق رژیمی برمیگردد که مذاکره را نیز امتداد جنگ با آمریکا میداند.
در همین ارتباط، با وجود تمام تلاشهای کشورهای میانجیگر مانند قطر و پاکستان و عمان به عنوان کشورهای نزدیک به رژیم تهران، مذاکرات میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی برای رسیدن به یک توافق حتی محدود، به نتیجه نمیرسد. درک مفهوم مذاکره از دیدگاه مقامات جمهوری اسلامی عمدهترین حلقهی گمشدهی گفتگوهایی است که بیش از دو دهه است ادامه دارد و بعید به نظر میرسد هرگز به جایی برسد و به حل اختلافات کمک کند.
از نظر وابستگان جمهوری اسلامی، مذاکرات میدان رزم و جنگ است. محمدباقر قالیباف مذاکرهکنندهی ارشد درواقع بقایای رژیم، در خصوص مذاکره از موضع قدرت معتقد است: «ما امتیازات را در مذاکرات تفهیم میکنیم و با موشکهایمان میگیریم.» قالیباف دیپلماسی را ابزاری برای پیشبرد جنگ و تثیبت دستاوردهای نظامی میداند.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، عباس عراقچی به عنوان دیپلمات ارشد نیز همین دیدگاه را دارد. او مذاکره و دیپلماسی را بخشی از میدان جنگ میداند و بارها اظهار داشته نتایج میدانی نیروهای مسلح در مذاکرات تثبیت میشود. این دیدگاه در منطق و زبان رسمی جمهوری اسلامی همیشه رایج بوده: مذاکره نوعی «جنگ سیاسی» «جنگ ترکیبی» یا «تغییر فاز جنگ» است، و نه مسیری که به صلح واقعی از جمله با آمریکا بیانجامد. اما به نظر میرسد طرفین مقابل با این نگرش جمهوری اسلامی آشنا نیستند و شکست مذاکرات را به افرادی مربوط میدانند که بر اساس منطق خود در غرب، آنها را به «تندرو» و «میانهرو» تقسیم کردهاند!
به گزارش نیویورکپست، دونالد ترامپ روز چهارشنبه ۱۲ اوت محاصرهی دریایی آمریکا علیه جمهوری اسلامی را «دیوار فولادی» نامید و گفت هیچ کاری از دست آنها برنمیآید. ترامپ با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی دیگر قُلدر خاورمیانه نیست افزود: «رهبران جمهوری اسلامی فقط حرف میزنند و هیچ عملی ندارند.»
این اظهارات یک روز پس از آن مطرح شد که کریس رایت وزیر انرژی آمریکا اعلام کرد میانگین هفتروزهی صادرات نفت از تنگه هرمز به حدود نه میلیون بشکه در روز رسیده است. با احتساب پنج تا هفت میلیون بشکه اضافی که از طریق خطوط لوله و تاسیسات صادراتی ارتقاء یافته، کل جریان نفت از منطقه حدود پانزده میلیون بشکه در روز است. یکشنبه ۹ اوت حتی بیش از بیست میلیون بشکه نفت از خلیجفارس خارج شد که بالاتر از میانگین پیش از درگیریهای اخیر است.
دادههای دریایی نشان میدهد طی هفتهی گذشته ۸۴ کشتی از تنگهی هرمز عبور کردهاند؛ هرچند منابع آگاه میگویند بسیاری از شرکتها به دلایل محرمانهی امنیتی، تعداد واقعی را کمتر گزارش میکنند.
تحلیلگران معتقدند محاصره اقتصاد جمهوری اسلامی را به شدت تحت فشار قرار داده و گزینههای رژیم را محدود کرده است. مارک دوبوویتز مدیر «بنیاد دفاع از دموکراسیها» میگوید: «هرمز برای رژیم ایران به یک دارایی در حال کوچکشدن تبدیل شده است.»
در این میان، جمهوری اسلامی با اصرار بر کنترلِ تنگه هرمز، آمریکا را تهدید کرده است که به این محاصره پایان دهد وگرنه با حملات تلافیجویانه روبرو خواهد شد.