شهرام اتفاق: در زمان پهلوی و حتی پیش از آن، آرمان اصلی حکومتهای ایران دستیابی به توسعه بود، اما پس از انقلاب ۵۷ وارد دورهای کاملاً متفاوت در تاریخ چندصدساله ایران شدیم. جمهوری اسلامی با آرمانهایی کاملاً متفاوت متولد شد؛ «سعادت اخروی»، «مقابله با غرب و امپریالیسم»، «صدور انقلاب»، «محو اسرائیل از صفحه روزگار» و آرمانهایی از این دست، جای «توسعه» را گرفتند. جمهوری اسلامی نه با فشار نیروهای سیاسی درون قدرت مانند اصلاحطلبان، بلکه با فشارهایی که از پایین و از سطح جامعه وارد میشود عقبنشینی میکند. نمونههای عینی این مطلب را میتوان در مسائلی مانند ماهواره و حجاب دید.
محمد فاضلی: بیتوجهی به واقعیتهای اقتصادی و سیاسی فقط ویژگی جمهوری اسلامی نیست. محمدرضاشاه هم در مقطعی میخواست غرب را به چالش بکشد و باری فراتر از ظرفیت ایران را به آن تحمیل کند. این الگو از قاجار تا پهلوی و جمهوری اسلامی تکرار شده است. ساختن راهحل نیازمند کنشگری جمعی برای ایجاد تعادل بین حکومت و جامعه است، آن هم بر بستری از یک بخت تاریخی. بزرگترین شکاف در جهان مرگ است؛ لحظههایی وجود دارد که حامیان اقتدارگرایی از صحنه حذف میشوند. همین شکافها امکان تولید قدرت را برای کسانی که برنامه اصلاح داشته باشند، فراهم میکند.