در حالی که یک خانواده چهار نفره برای خوردن تنها نان و تخممرغ در یک وعده غذایی باید دستکم ۴۰۰ هزار تومان هزینه کند، مسعود پزشکیان روز چهارشنبه از مردم خواست «کمتر اسراف کنند»
با گذشت فقط سه هفته از آخرین بررسی میدانی ایندیپندنت فارسی از بازار کالاهای اساسی در تهران، تازهترین قیمتها در روز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت نشان میدهد موج گرانی نهتنها متوقف نشده، بلکه در سایه ادامه سیاستهای جنگطلبانه جمهوری اسلامی، با شتابی بیشتر به کالاهایی رسیده است که تا چند سال قبل جزو ابتداییترین نیازهای روزمره خانوار محسوب میشدند.
بر اساس قیمتهای ثبتشده در فروشگاهها و مراکز عرضه مواد غذایی در تهران، اکنون حتی اقلامی مانند مرغ، تخممرغ، لبنیات، روغن، برنج، ماکارونی و میوه نیز برای بخش بزرگی از مردم به کالاهایی دور از دسترس تبدیل شدهاند. در کنار آن، جهش قیمت کالاهای مصرفی غیرخوراکی، مانند یک بسته کیسه فریزر با قیمت یک میلیون و ۱۸۵ هزار تومان، نشان میدهد بحران معیشتی فقط به سفره مردم محدود نمانده و به تمام اجزای زندگی روزمره خانوارهای ایرانی سرایت کرده است.
یکی از آشکارترین نشانههای این بحران، جهش بیسابقه قیمت مرغ است؛ کالایی که در سالهای گذشته جایگزین ارزانتر گوشت قرمز در سفره خانوارها محسوب میشد. قیمت رسمی و دولتی مرغ در ۱۶ اردیبهشت سال گذشته کیلویی ۸۴ هزار و ۸۰۰ تومان بود. این رقم در ۲۶ اردیبهشت امسال به حدود ۳۸۰ هزار تومان رسید و اکنون در ۳۰ اردیبهشت، قیمت هر کیلو مرغ به ۴۵۰ هزار تومان رسیده است. به این ترتیب، قیمت مرغ در یک سال، دستکم بیش از پنج برابر شده است.
با این قیمت، یک مرغ ۲.۵ کیلویی حدود یک میلیون و ۱۷۵ هزار تومان تمام میشود که نزدیک به یکدهم پایه حقوق کارگری در ایران. معنای عملی این عدد آن است که یک خانوار کارگری، تنها برای خرید یک مرغ کامل، باید بخش قابلتوجهی از درآمد ماهانه خود را کنار بگذارد. آن هم در شرایطی که هزینه اجاره مسکن، حملونقل، درمان، آموزش و سایر اقلام خوراکی به شکل همزمان افزایش یافتهاند.
گوشت رویایی
در بخش گوشت قرمز، قیمتها عملا به سطحی رسیدهاند که حذف آن از سفره بیش از ۸۰ درصد خانوارهای ایران قطعی به نظر میرسد. گوشت ماهیچه گوسفندی کیلویی دو میلیون و ۱۵۰ هزار تومان، راسته گوسفندی با استخوان یک میلیون و ۵۶۷ هزار تومان، گوشت ران گوساله یک میلیون و ۷۲۳ هزار تومان و گوشت گوساله مغز ران ممتاز دو میلیون و ۶۰ هزار تومان قیمت دارد. گوشت چرخکرده گوساله نیز کیلویی یک میلیون و ۱۲۰ هزار تومان عرضه میشود.
افزایش قیمت فقط به گوشت قرمز محدود نیست. سینه مرغ به کیلویی ۵۶۰ هزار تومان، فیله مرغ به ۸۰۰ هزار تومان، کتف مرغ به ۴۰۰ هزار تومان و ساق مرغ به یک میلیون و ۳۷۸ هزار تومان رسیده است. همچنین بررسیهای ایندیپندنت فارسی نشان میدهد جوجهکباب زعفرانی کیلویی دو میلیون و ۷۵۸ هزار تومان و گوشت مرغ محلی ارگانیک نیز روز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت، کیلویی یک میلیون و ۱۶۴ هزار تومان قیمتگذاری شده است.
تخممرغ هم لوکس شد
تخممرغ، که سالها یکی از آخرین منابع پروتئین ارزان برای خانوارهای کمدرآمد بود، اکنون شانهای ۶۰۰ هزار تومان فروخته میشود که به معنای هر عدد ۲۰ هزار تومان خواهد بود. در نتیجه اگر خانوادهای ۴ نفره بخواهند در یک وعده غذایی تنها نان و تخممرغ بخورند، این وعده دستکم ۴۰۰ هزار تومان هزینه دربر دارد. این اعداد در مقایسه با درآمد و میزان حقوق کارگران ایرانی، نشان میدهد حتی جایگزینهای ارزان پروتئین نیز دیگر برای بسیاری از خانوادهها قابل اتکا نیستند.
در بخش آبزیان، قیمتها از مرزهای متعارف بازار مصرف داخلی عبور کردهاند. ماهی گیش، حلوا گیش و ماهی شیر جنوب کیلویی چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، میگو بوشهر کیلویی شش میلیون و ۱۸۰ هزار تومان و ماهی سفید خزر کیلویی هفت میلیون و ۲۵۰ هزار تومان قیمت دارند، تا این اقلام عملا به کالاهای تشریفاتی و دور از دسترس طبقه متوسط و فرودست تبدیل شود.
اعتراف دولتیها
همزمان، گزارشهای رسمی داخل ایران نیز از کاهش مصرف مرغ خبر میدهند. فرزاد طلاکش، دبیرکل فدراسیون طیور ایران، اعلام کرده است که به دلیل تورم، کاهش قدرت خرید خانوارها و تعدیل نیروها، مصرف گوشت مرغ در کشور طی هفتههای اخیر دستکم ۲۵ درصد کاهش یافته و تولید ماهانه مرغ نیز از حدود ۲۶۰ هزار تن در سال گذشته به حدود ۲۱۰ هزار تن رسیده است.
خبرگزاری رسمی دولت، ایرنا نیز از کمبود عرضه مرغ در لرستان خبر داده و نوشته است که خالی بودن برخی ویترینهای یخچالی، صفهای پراکنده خرید و جستوجوی مردم برای یافتن مرغ، نشانههای این بحراناند. این وضعیت نشان میدهد بازار مرغ نهتنها از نظر قیمت، بلکه از نظر عرضه نیز وارد مرحلهای نگرانکننده شده است.
همزمان حسین مهدیزاد، رئیس کارگروه دام و طیور اتاق بازرگانی ایران، گرانی مرغ و تخممرغ را بیارتباط با جنگ و محاصره دانسته و دلیل اصلی آن را حذف ارز ترجیحی در دیماه ۱۴۰۴ و سیاستهای غلط وزارت جهاد کشاورزی در دولت پزشکیان عنوان کرده است. به گفته او، این سیاستها تولیدکنندگان طیور را در شرایطی قرار داده که بسیاری از آنان توان ادامه فعالیت ندارند.
ادامه کاهش مصرف لبنیات
در بخش لبنیات نیز قیمتها نشان میدهد حذف تدریجی شیر، ماست، پنیر و کره از سفره خانوارها سرعت گرفته است. پنیر خامهای ۳۵۰ گرمی ۱۷۵ هزار تومان، ماست چکیده ۵۰۰ گرمی ۱۵۱ هزار تومان، ماست یونانی ۱۵۰۰ گرمی ۳۴۰ هزار تومان و شیر پرچرب ۹۵۵ میلیلیتری ۱۲۸ هزار تومان قیمت دارد. پنیر سفید روزانه ۵۱۵ گرمی ۲۳۰ هزار تومان، کشک ۴۷۰ گرمی ۱۷۰ هزار تومان، شیر کمچرب ۱۰۲ هزار تومان و کره ۲۵۰ گرمی ۲۶۵ هزار تومان فروخته میشود.
این قیمتها در حالی ثبت شدهاند که محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع فرآوردههای لبنی، اعلام کرده است از ابتدای خرداد قیمت محصولات لبنی ۲۰ درصد دیگر افزایش خواهد یافت. او علت این افزایش را رشد قیمت شیر خام و اثر آن بر بهای تمامشده تولید دانسته است. بر اساس مصوبه جدید، قیمت هر کیلو شیر خام در دامداری با ۲.۳ درصد چربی، ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شده است.
به این ترتیب، خانوارهایی که همین حالا نیز برای خرید شیر و ماست با مشکل مواجهاند، از ابتدای خرداد با موج جدیدی از افزایش قیمت لبنیات روبهرو خواهند شد. این در حالی است که کاهش مصرف لبنیات در سالهای اخیر بارها از سوی فعالان این صنعت و کارشناسان تغذیه بهعنوان تهدیدی جدی برای سلامت عمومی جامعه مطرح شده است.
برنج ۷۰۰ هزار تومانی
در بخش برنج و غلات نیز نشانهای از ثبات دیده نمیشود. قیمت هر کیلو برنج درجه یک ایرانی، از جمله طارم و هاشمی، به حدود ۷۰۰ هزار تومان رسیده است. برنج معطر گلستان ۱۰ کیلویی شش میلیون و ۸۰۰ هزار تومان قیمت دارد و حتی برنج پاکستان با کیفیت پایین نیز کیلویی ۴۰۰ هزار تومان فروخته میشود. این اتفاق یعنی برنج، که یکی از اصلیترین اجزای غذای خانوار ایرانی است، اکنون به کالایی بسیار پرهزینه تبدیل شده است.
ماکارونی نیز که در سالهای گذشته یکی از ارزانترین گزینهها برای پر کردن سفره خانوار بود، دیگر کالای ارزان محسوب نمیشود. بررسی ایندیپندنت فارسی نشان میدهد ماکارونی برند آنکارا ۵۰۰ گرمی ۱۶۷ هزار تومان و ماکارونی برند ژیک ۷۰۰ گرمی ۱۶۰ هزار تومان قیمت دارد. در بخش حبوبات، لپه و نخود هرکدام کیلویی ۴۸۰ هزار تومان و لوبیا چیتی کیلویی ۵۱۰ هزار تومان فروخته میشوند.
روغن نیز همچنان یکی از بحرانیترین اقلام بازار است. روغن سرخکردنی برند اویلا ۱.۸ کیلوگرمی به یک میلیون و ۱۳۶ هزار تومان و روغن مایع برند غنچه ۸۱۰ گرمی به ۵۲۰ هزار تومان رسیده است، تا حتی پختوپز روزمره نیز برای خانوارهای کمدرآمد با هزینهای سنگین همراه شود.
ارقام میلیونی میوه تابستانی
همچنین در بازار میوه قیمتهای عجیب، فاصلهای آشکار با قدرت خرید عمومی دارد. در یک میوهفروشی مرکز تهران، گیلاس کیلویی چهار میلیون تومان، هلو انجیری کیلویی دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومان، پرتقال کوهی ۳۴۰ هزار تومان، پرتقال جنوب ۵۰۰ هزار تومان و سیب زرد درجه دوم ۴۱۸ هزار تومان قیمت دارد. این قیمتها عملا میوه را از سبد غذایی بسیاری از خانوادهها خارج کرده است.
در چنین شرایطی، واکنش نهادهای حکومتی نه اصلاح سیاستهای اقتصادی، بلکه کنترل ظاهری بازار و پنهان کردن قیمتهاست. در یک نمونه، به گزارش رسانههای داخلی، به دستور دستگاه قضایی درج قیمت خودرو در وبسایتها و پلتفرمهای خرید و فروش تا اطلاع ثانوی ممنوع اعلام شده است؛ اقدامی که بیش از آنکه نشانه کنترل بازار باشد، نشاندهنده تلاش برای حذف صورتمسئله و جلوگیری از دیده شدن واقعیت قیمتهاست.
پزشکیان گفت اسراف نکنید
همزمان، مسعود پزشکیان، رئیس دولت جمهوری اسلامی، امروز ۳۰ اردیبهشت در واکنش به بحران اقتصادی، بار دیگر مسئولیت را متوجه مردم کرد و گفت باید برای جامعه «تبیین» شود که عبور از شرایط فعلی نیازمند ایجاد تناسب میان «داشتهها و خواستهها» است. او همچنین گفت با «اسراف، افزایش بیرویه توقعات و بیتوجهی به محدودیتها» نمیتوان به اهداف بزرگ دست یافت.
این سخنان در شرایطی بیان میشود که بسیاری از خانوارهای ایرانی نه با «افزایش توقعات»، بلکه با ناتوانی در تامین ابتداییترین اقلام خوراکی روبهرو هستند. برای خانوادهای که خرید یک مرغ کامل معادل حدود یکدهم پایه حقوق کارگری هزینه دارد، یا برای کارگری که باید برای یک شانه تخممرغ ۶۰۰ هزار تومان بپردازد، مسئله دیگر صرفهجویی نیست، بلکه مسئله فروپاشی قدرت خرید است.