در هفتهای که گذشت دانشجویان با برگزاری اعتراضاتی درخشان، دانشگاهها را به قلب تپنده انقلاب شیروخورشید تبدیل کردند. جنبش دانشجویی که در چهار دهه نخست پس از انقلاب۵۷ به ابزاری برای پیشبرد رقابتها و اهداف جریانات درونحکومتی تبدیل شده بود از هشت سال پیش گام به گام از جمهوری اسلامی عبور کرد و اکنون بخشی از بار انقلاب ملی را به دوش میکشد.
جمهوری اسلامی پس از سرکوب خونین اعتراضات دی۴۰۴ و ادامه فضای سرکوب با بازداشتهای فلهای و تهدید فعالان سیاسی، مدنی و دانشجویی و خانوادههای جانباختگان، تلاش داشت خیزش ملی را خاموش کند. در روزهای گذشته از یکسو برگزاری مراسم چهلم جاویدنامان با حضور خودجوش و همدلانه شهروندان به صحنه تداوم اعتراضات تبدیل شد و از سوی دیگر دانشجویان مشعلدار مبارزات بودند.
سخنرانی پرشور و شجاعانه خانوادههای جانباختگان و شعارهای شهروندان در مراسم چهلم نشان داد خشم و اعتراض مردم همچنان ادامه دارد و خیزش ملی زیر پوست جامعه به حیات خود ادامه میدهد.
در آنسو پس از بازگشایی کلاسهای حضوری دانشگاهها از ابتدای هفته جاری، دانشجویان دانشگاههای مختلف ایران را به میدانی برای پیشبرد انقلاب شیروخورشید تبدیل کردند. پس از آغاز اعتراضات دی۴۰۴ که در روز یکشنبه هفتم دی با اعتصاب بازاریان در بازار موبایل علاءالدین تهران آغاز شد، دانشجویان نخستین صنفی بودند که از این اعتصاب حمایت کرده و تجمعاتی را در دانشگاههای مختلف کشور آغاز کردند.
پس از گسترش اعتراضات در سراسر کشور و کشیده شدن آن به خیابانها، جمهوری اسلامی تعطیلی کلاسهای حضوری دانشگاهها را به عنوان یکی از ابزارهای خاموش کردن خیزش ملی در دستور کار قرار داد. به گزارش فعالان دانشجویی با وجود تعطیلی خوابگاهها و کلاسهای درس در این مدت و همچنین بازداشت شماری از دانشجویان اما همچنان جو سنگین امنیتی در دانشگاهها حاکم بوده است.
دانشگاهها پس از چند هفته و از ابتدای هفته جاری بازگشایی شد و دانشجویان در اکثر دانشگاهها، به یاد جانباختگان اعتراضات دیماه، با لباس مشکی حاضر شدند و تجمعات دانشجویی با سر دادن شعارهای ملی از سر گرفته شد.
دانشگاههای مختلف کشور از جمله دانشگاه ملی ایران «بهشتی»، دانشکده پلی تکنیک «امیرکبیر»، مدرسه عالی دختران «الزهرا»، دانشگاه صنعتی آریامهر «شریف»، دانشکده علم و صنعت، و دانشگاه فردوسی مشهد شاهد اعتراضات پرشمار دانشجویان در محوطه دانشگاه بود.
شعارهایی در چارچوب انقلاب شیروخورشید
دانشجویان معترض ضمن تجمعات هر روزه، شعارهایی از جمله «جاویدشاه»، «این آخرین نبرده، پهلوی بر میگرده»، « مرگ بر دیکتاتور»، «زندانی سیاسی آزاد باید گردد»، «بترسید بترسید ما همه با هم هستیم»، «زن زندگی آزادی» و «بسیجی، سپاهی، داعش ما شمایی» سر دادند.
دانشجویان همچنین با در دست داشتن تصاویر جانباختگان اعتراضات دی۴۰۴ شعارهای «این گل پرپرشده هدیه به میهن شده» و «قسم به خون یاران ایستادهایم تا پایان» سر دادند.
از جمله شعارهای قابل توجه دانشجویان، شعار «شریف دیگه بسشه، آریامهر اسمشه» و «الزهرا بسشه، فرح دیگه اسمشه» بود که به تغییر نام دانشگاههای ایران پس از انقلاب۵۷ اشاره داشتتند.
دانشجویان در جریان اعتراضات دوشنبه چهارم اسفندماه پرچم جمهوری اسلامی را در سه دانشگاه دانشگاه تهران، دانشکده پلی تکنیک «امیرکبیر» و مدرسه عالی دختران «الزهرا» آتش زدند. آنها طی اعتراضات خود همچنین پرچم شیروخورشید را در چند دانشگاه از جمله دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی در تهران و دانشگاه صنعتی اصفهان برافراشتند. در دانشگاه صنعتی آریامهر «شریف» نیز پرچم بزرگ ملی و خورشید شاهنشاهی ایران برافراشته شد. در دانشگاه فردوسی مشهد نیز تصویر محمدرضاشاه فقید در دست دانشجویان بود.
همچنین روز دوشنبه چهارم اسفند گروهی از دانشجویان دانشگاه صنعتی آریامهر«شریف» چند عروسک موش عمامهدار، که آن را با کنایه به خامنهای «موشعلی» صدا میزدند، بر روی درختان دانشگاه نصب کردند. تصاویری از تلاش نیروهای حکومتی برای پایینکشیدن عروسکها از روی درختان منتشر و با واکنش طنزآمیز و تمسخر کاربران در شبکههای اجتماعی روبرو شد. «موشعلی» صفتی است که پس از پنهان شدن علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی در تونلهای عمیق زیر زمین در جریان جنگ ۱۲ روزه برای او بکار برده میشود.
خشم عمیق افراطیون مخالف پهلوی
اعتراضات روزهای گذشته دانشجویان موجی از خشم را در حکومت ایجاد کرده است. با وجود فضای شدید امنیتی در دانشگاهها اما دانشجویان با پایداری اعتراضات خود را طی هفتهای که گذشت ادامه دادند.
ویدئوها و تصاویر زیادی منتشر شده که نشان میدهد بسیجیها و نیروهای حراست در مقابل دانشجویان معترض صف بسته و رو در روی آنها شعارهایی در حمایت از جمهوری اسلامی سر میدهد اما در نهایت دانشجویان آنها را مغلوب میکنند.
تصاویر دیگری حاکی از حمله نیروهای حراست و بسیجی به دانشجویان معترض منتشر شده است. دانشجویان اما عقب ننشسته و اعتراضات را با وجود فشارهای امنیتی و انضباطی ادامه دادند.
به گزارش منابع صنفی برای صدها دانشجو در دانشگاههای مختلف پرونده انضباطی تشکیل شده است. روزنامه «شرق» از احضار دستکم ۱۸۰ دانشجو در دانشگاههای تهران به کمیتههای انضباطی در پی تجمعهای اعتراضی روزهای اخیر در دانشگاهها خبر داده است.
شماری از دانشجویان نیز ممنوعالورود به دانشگاه شدند. شماری از دانشگاهها از جمله دانشگاه آزاد تهران مرکز، دانشگاه آزاد قزوین و دانشگاه ارومیه ناچار به تعطیل کردن کلاسهای درس تا پایان سال شدند. روابط عمومی دانشگاه پیام نور نیز از آنلاین شدن کلاسهای تمام شعب و رشتههای این دانشگاه تا پایان سال خبر داده است.
تحلیلگران حامی حکومت نیز از قدرت دانشجویان احساس خطر کرده و هشدار میدهند که دانشگاه نباید به محل «هنجارشکنی» تبدیل شود. بخشی از رقبای درونحکومتی مسعود پزشکیان نیز دولت چهاردهم را مسئول تداوم اعتراضات دانشجویان میدانند.
امیرحسین ثابتی نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی و از نزدیکان به سعید جلیلی و جبهه پایداری وزیر علوم را تهدید کرده و با انتشار متنی در شبکه «ایکس» نوشته «شعارهای ساختارشکنانه و آتش زدن پرچم ایران[جمهوری اسلامی] توسط اوباش دانشجونما در چند دانشگاه کشور، نتیجه مستقیم سیاستهای غلط و مماشات رئیس جمهور و وزیر علوم با «جریان نفوذ» است.»
امیرحسین ثابتی گفته حسین سیمایی صراف وزیر علوم باید پاسخگو باشد و او را تهدید کرده «اگر این وضعیت جمع نشود روند استیضاح شما در مجلس آغاز خواهد شد.»
همچنین برخی از نیروهای مخالف پهلوی در اپوزیسیون نیز موضعگیریهایی علیه شعارهای دانشجویان داشتهاند و معتقدند این شعارها صدای همه دانشجویان نیست یا حتی مدعی شدند که افرادی در خارج از دانشگاه به دانشگاهها وارد شده و شعارهایی در حمایت از شاهزاده پهلوی سر دادهاند. این در حالیست که به گزارش منابع دانشجویی، در اکثر دانشگاهها در روزهای گذشته ورود به دانشگاه فقط با نشان دادن کارت دانشجویی امکانپذیر بوده است.
جنبش دانشجویی، ایستاده در کنار ایران
جنبش دانشجویی ایران در دههای گذشته با تغییر ماهیت و دیدگاه روبرو شده است. پیش از انقلاب۵۷ گروههای چپ انقلابی و اسلامگراها با تکیه بر ایدئولوژیهای فراملی و جهانوطنی، جنبش دانشجویی را علیه پادشاهی مشروطه سازماندهی کرده و بهعنوان بازویی مهم برای انقلابشان بهکار گرفتند.
پس از انقلاب نیز جنبش دانشجویی در پیشبرد برنامههای نظام و به ویژه جناح اصلاحطلب مورد سوءاستفاده قرار گرفت و سالها به عنوان ابزاری در معادلات قدرت درونساختاری و رقابتهای سیاسی و انتخاباتی میان دو جریان صولگرا و اصلاحطلب ایفای نقش کرد.
جنبش دانشجویی اما در سالهای اخیر در قالبی جدید ظاهر شده است. نخستین نشانههای بروز حیاتی جدید در رگهای جنبش دانشجویی فعال بودن نیروهای ملی در اعتراضات دانشجویی معروف به «کوی دانشگاه» در تیرماه ۷۸ بود. اگر چه بروز این اعتراضات به علت توقیف روزنامه «سلام» بود اما بخشی از نیروهای ملی که زاویه مشخصی با اصلاحطلبان داشتند نیز در اعتراضات نقش داشتند؛ از جمله اکبر محمدی فعال دانشجویی بازداشتشده که در این اعتراضات بازداشت و زندانی و شکنجه شد، و در نهایت در پی اعتصاب غذای خشک جانباخت از نیروهای ملیگرا بود.
مرزبندیها با جمهوری اسلامی و جناحیناش در سالهای بعد بهطور پررنگتری در دانشگاهها نمایان شد. در سال ۱۳۸۸ و اعتراضات معروف «جنبش سبز» تصویر آیتالله خمینی رهبر انقلاب۵۷ در دانشگاه تهران توسط دانشجویان پاره شد؛ سر دادن شعار «نه غزه نه لبنان، جانم فدای ایران» نیز در این اعتراضات نشان از شکلگیری جریانی در برابر ایدئولوژی جهانوطن و اسلامگرای جمهوری اسلامی داشت که صدور انقلاب از مهمترین آرمانهای آن شمرده میشود.
هشت سال بعد در اعتراضات سراسری دی۹۶ دانشجویان دانشگاه تهران شعار «اصلاحطلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا» سر دادند و به این ترتیب ابعاد و دامنه مرزبندی جنبش دانشجویی با جمهوری اسلامی گستردهتر شد.
در اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ اما جنبش دانشجویی به طور مشخص مقابل جمهوری اسلامی و در چارچوب ملی قرار گرفت. در حالیکه برخی در نخستین روزهای اعتراضات ۱۴۰۱ تلاش داشتند این جنبش را با ماهیت قومی معرفی کنند، دانشجویان در دانشگاه تربیت مدرس برای نخستینبار شعار «کردستان کردستان چشم و چراغ ایران» و «از کردستان تا تهران، جانم فدای ایران» را سر دادند. این هوشمندی در روزهای بعد با سر دادن شعارهایی چون «از زاهدان تا تهران، جانم فدای ایران» ادامه پیدا کرد.
در همین دوره از اعتراضات بود که دانشجویان سرودهای ملی از جمله «ای ایران» و «ایران جوان» را وارد اعتراضات دانشجویی در دانشگاه کردند. همخوانی این سرودها در دانشگاههای مختلف و بالا بردن درفش کاویانی توسط دانشجویان دانشگاه «علامه» فصل جدید و روشنی از جنبش دانشجویی ایران را به نمایش گذاشت.
جنبش دانشجویی ایران امروز و پس از چند دهه از آرمانهای جهانوطنی به سود اسلامگرایان، به نگاهی ملی تغییر ماهیت داده است. دانشجویان امروز «ایستادن در کنار ایران» را بهعنوان راهحل مشکلات انباشته سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، و سعادت همه ایرانیان ارزیابی کرده و به همین دلیل است که روشنترین نماد ملی یعنی پرچم شیروخورشید نشان را در صحن دانشگاهها به اهتزاز در میآورند و شعارهایی با مضمون ایرانخواهانه سر میدهند.
حمایت دانشجویان از شاهزاده رضا پهلوی نیز در راستای همین نگاه است؛ آنها او را به عنوان رهبری برای پیشبرد و پاسداری از کیان ملی ایران میدانند و اصول چهارگانه مطرح شده از سوی وی را زیربنای آنچه میدانند که باید بر ویرانههای جمهوری اسلامی، و بهعنوان ساختار جدید سیاسی ایران بنا نهاده شود.
کیهان لندن