تصویری از یک «خنجر یمنی» بر نقشه اسراییل به همراه شعار «همه اهداف در دسترس است، فعلا موشکهای یمنی!» به زبانهای فارسی و عبری، جدیدترین دیوارنگاره میدان فلسطین است که جنجال آفریده است. این دیوارنگاره ساعتی پسازآنکه فرودگاه بن گوریون در حومه تلآویو موردحمله موشکی حوثیها قرار گرفت، برپا شد. آنهم درحالیکه وزارت خارجه ایران در بیانیهای که بامداد ۱۵اردیبهشت۱۴۰۴ منتشر شد ادعا کرده بود که اقدام حوثیها «تصمیمی مستقل»، «شجاعانه» و «برآمده از حس همبستگی» آنها با فلسطینیان بوده است. در مقابل نیز نخستوزیر اسراییل هشدار داد که حوثیها و «ارباب آنها ایران» پاسخگو خواهند شد.
این اولین بار نیست که دیوارنگارهها در ایران جنجال میآفرینند. یا دیوارنگارهای توسط یکی از نهادهای حاکمیتی در تضاد رسمی با سیاست خارجی اعلامی جمهوری منتشر میشود.
تبلیغات سخت ایدئولوژیک بر دیوارهای شهرها
دیوارهای شهرهای ایران مدتهاست که توسط نهادهای حاکمیتی به تسخیر «شعار» های جمهوری اسلامی درآمدهاند؛ شعارهایی در زمینههای مبارزه با آمریکا یا اسراییل یا سیاستهای کلان جمهوری اسلامی در رابطه با زنان و …
شعارهای نوشتهشده بر دیوار سفارت تسخیرشده آمریکا در ایران، ازجمله اولین دیوارنگارههایی بودند که پس از پیروزی انقلاب ۵۷ در راستای سیاستهای جمهوری اسلامی و با حمایت نهادهای رسمی نقش بستند. شعارهایی مانند «مرگ بر آمریکا»، «شیطان بزرگ» و تصاویر گرافیکی از پرچم آمریکا با جمجمه یا اسکلت بهجای ستارهها. پسازآن و در طی سالهای گذشته سازمانها و نهادهای دولتی یا شبهه دولتی دیگری نیز مانند «بنیاد روایت فتح و سازمان اوج»، «خانه طراحان انقلاب اسلامی»، «سازمان تبلیغات اسلامی»، «سازمان زیباسازی شهرداری» و دیگر نهادهای وابسته به سپاه یا بسیج با برپا کردن دیوارنگارهها یا شعارنویسی بر دیوارهای مکانهای عمومی اقدام به تبلیغ سیاستهای جمهوری اسلامی کردند.
این دیوارنگارهها در حقیقت بخشی از یک استراتژی تبلیغاتی وسیع و سریع هستند که از فضای شهری برای پروپاگاندا در راستای سیاستهای رسمی جمهوری اسلامی در مورد جنسیت، نقش زن و خانواده بهره میبرد. این دیوارنگارهها که اغلب محتوای سیاسی، ایدئولوژیک یا تبلیغاتی دارند، معمولا در نقاط مرکزی شهر تهران و دیگر شهرهای بزرگ برپاشدهاند.
بهغیراز چند دیوارنگاره دایمی که عموما در رابطه با آمریکا مانند دیوارنگاره خیابان کریمخان، دیگر دیوارنگارهها بهسرعت و بر اساس نیازهای روز جمهوری اسلامی طراحی و اجرا میشوند؛ مانند دیوارنگارههای میدان فلسطین و ولیعصر.
برای جمهوری اسلامی جنگ پیروزی است
مبارزه با آمریکا و تلاش برای نابودی اسراییل بخش عمده دیوارنگاریهای شهری ایران را به خود اختصاص میدهند.
برخی از این دیوارنگارههای به مناسبتهای تقویمی مانند سالروز تسخیر سفارت آمریکا در ایران برپا میشوند. بیشتر این دیوارنگارهها اما به دلایل دیگری ازجمله شروع مذاکرات بین جمهوری اسلامی و آمریکا، زیر سؤال بردن نهادهای رسمی بینالمللی یا موازین حقوق بشری برپا میشوند.
این دیوارنگارهها عموما به ترویج خشونت پرداخته و جنگطلبی را عادی میکند. به تصویر درآمدن المانهای حاوی خشونت، جنگ، تصویر افراد جانباخته، اسلحه، جمجمه و … در فضای عمومی، شهرها را برای گروههای مختلف سنی، بخصوص کودکان ناامن کرده است.
قاسم سلیمانی، سلبریتی طراحان دیوارنگاره
قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین سپاه قدس که در دیماه سال ۱۳۹۸ در حمله پهپاد آمریکایی به فرودگاه بغداد کشته شد، ازجمله چهرههایی است که بارها در دیوارنگارههای نهادهای مختلف جمهوری اسلامی به تصویر کشیده شده است.
در بسیاری از دیوارنگارههای منتشرشده پیرامون قاسم سلیمانی در حالی بر روی نقش او در ایجاد محور مقاومت تاکید شده است که در ماههای اخیر و بخصوص بعد از سقوط دولت بشار اسد در سوریه، ادبیات رسمی جمهوری اسلامی به سمت انکار وجود محور مقاومت و حمایت تسلیحاتی از گروههای نیابتی در منطقه تغییر کرد.
دیوارهای شهری، علیه زنان
نهادهای تبلیغاتی جمهوری اسلامی درزمینه سرکوب زنان نیز دیوارنگارههای پرشماری منتشر کردهاند. دیوارنگارههایی با محتوای زن ایدهآل جمهوری اسلامی با پوشش اجباری و در حال ایفای نقش مادری و همسری.
در دیوارنگارههای مرتبط با موضوع زنان که عموما مناسبتی هستند، زنان از هویت مستقل برخوردار نیستند، نقش زن فقط در قالب مادر و خانهدار بازتولید میشود و حجاب معیار جمهوری اسلامی بهعنوان نمادی از رستگاری به تصویر درآمدهاست.
روز تولد دختر پیامبر اسلام که در تقویم جمهوری اسلامی، روز مادر نامگذاری شده است و روز تولد خواهر پیشوای هشتم شیعیان که در تقویم جمهوری اسلامی روز دختر نامگذاری شده است ازجمله مناسبتهایی هستند که در آنها دستگاه پروپاگاندای جمهوری اسلامی به بازتولید سیاستهایش در رابطه با نقش زنان و دختران در جامعه بپردازد.
دستگاه پروپاگاندای جمهوری اسلامی تنها یکبار در روزهای ابتدایی اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» اقدام به انتشار تصاویر زنان، فارغ از نقش مادری-همسری کرد.
این دیوارنگاره اعتراضات فراوانی را برانگیخت. فاطمه معتمدآریا، مرضیه برومند و پروانه کاظمی، در پیامهایی ویدیویی و اینستاگرامی به تصویر خود در این کلاژ واکنش نشان دادند. در این دیوارنگاره تصاویر زنانی مانند فروغ فرخزاد، مریم میرزاخانی و … با حجاب اسلامی و در کنار زنانی مانند مرضیه دباغ از فرماندهان سابق سپاه پاسداران منتشرشده بود.
بهصورت کلی اما «زن» از دیوارنگارههای عمومی جمهوری اسلامی حذفشده است.
این دیوارنگارهها بهمنظور کنترل فضای عمومی و ساخت هویت جمعی توسط نهادهای وابسته به جمهوری اسلامی بخشی از سیاست فرهنگی تولید میشوند. سیاست فرهنگی که روزگاری قرار بود صدای ایدئولوژی رسمی و پیامآور انسجام باشند؛ امروز اما در حوزههای مختلف از سیاست خارجی تا موضوع زنان، تنها تبدیل به نمادهایی از شکست دستگاه پروپاگاندای نظام و چندصدایی در زمینههای مختلف هستند.
سولماز ایکدر
ایران وایر