بازار سیاه در دریاهای آزاد؛ شبکه‌ای که نفت ایران را به چین می‌رساند

By | خرداد ۸, ۱۴۰۵

با وجود تلاش‌ آمریکا برای متوقف کردن انتقال نفت ایران، تهران سال گذشته حدود ۳۱ میلیارد دلار درآمد نفتی از چین به دست آورد؛ معادل حدود ۹۰ درصد نفت صادراتی جمهوری اسلامی  و نزدیک به ۴۵ درصد بودجه دولت ایران است

با وجود تحریم‌های ایالات متحده، حکومت ایران با تکیه بر شبکه‌ای مخفی از نفتکش‌های فرسوده، شرکت‌های پوششی و انتقال‌های مخفیانه کشتی‌به‌کشتی، همچنان توانسته است میلیاردها دلار نفت خام به چین بفروشد.

وال‌استریت‌ژورنال در گزارشی مفصل، با تشریح صحنه‌ای از این روند، می‌نویسد: در آب‌های آزاد، حدود ۷۲ کیلومتر دورتر از سواحل مالزی، نفتکش‌هایی که زیر بار سنگین محموله خود، بیشتر از معمول در آب فرورفته‌اند، منتظرند محموله خود را به کشتی‌هایی منتقل کنند که راهی پالایشگاه‌های چین‌اند. آن‌ها با انداختن برزنت و چیزهای دیگر روی نام کشتی و استفاده از رنگ سیاه برای پوشاندن شماره‌های شناسایی، هویت خود را مخفی می‌کنند.

این منطقه که تقریبا در میانه مسیر میان آب‌های ایران و چین واقع است، حدود هزار و ۳۰۰ کیلومترمربع وسعت دارد، معمولا آب‌هایی آرام دارد و در محدوده منطقه اقتصادی انحصاری مالزی واقع شده، اما خارج از آب‌های سرزمینی این کشور است. همین موضوع آن را از نظر حقوقی به منطقه‌ای خاکستری تبدیل کرده که عملا هیچ طرفی برای پذیرفتن مسئولیت آن تمایل چندانی ندارد.

کشتی‌ها برای اجرای یک فریب پیچیده به اینجا آمده‌اند: مبادله مخفیانه نفت در دریا موسوم به «انتقال کشتی به کشتی»، که طی آن، یک شناور نفت تحریم‌شده را به شناور دیگری منتقل می‌کند تا منشا نفت پیش از آنکه به بزرگ‌ترین مشتری جمهوری اسلامی برسد، پنهان بماند. این انتقال‌ها علاوه بر پنهان کردن منشا نفت، معمولا باعث می‌شوند نفت خام از یک کشتی تحریم‌شده به کشتی‌ منتقل شود که هنوز تحریم نشده است. این اقدام خطرات احتمالی برای بندر چینی دریافت‌کننده محموله را هم کاهش می‌دهد.

این روش انتقال‌ مخفیانه نفت یکی از نقاط قوت کلیدی حکومت ایران و دلیل اصلی تاب‌آوری طولانی‌مدت آن را در برابر فشار تحریم‌های آمریکا آشکار می‌کند. جمهوری اسلامی ایران همچنان می‌تواند نفتش را بفروشد.

آمریکا تاکنون از لغو تحریم‌های نفتی تهران خودداری کرده است، با این حال راهکار دور زدن تحریم‌ها همچنان ارز حیاتی برای جمهوری اسلامی را فراهم می‌کند.

خبرنگاران وال‌استریت ژورنال در ۸ مه این روند را از نزدیک مشاهده کردند و دیدند که «کاتالینا ۷»، کشتی فرسوده‌ای که به‌ دلیل حمل نفت خام جمهوری اسلامی تحت تحریم آمریکا قرار دارد، چگونه از طریق یک لوله عظیم، نفت را به کشتی دیگری منتقل می‌کرد که نامش با رنگ سیاه پوشانده شده بود.

بر اساس این گزارش، روند انتقال نفت کشتی به کشتی به این صورت است که یک کشتی معمولا با زاویه به کشتی دیگر نزدیک می‌شود سپس خدمه با طناب‌های مهار، دو کشتی را تا فاصله‌ای حدود سه متر به هم می‌بندند. ضربه‌گیرهای بزرگ سیاه‌رنگ نیز میان آن‌ها قرار داده می‌شود تا کشتی بزرگ‌تر، کشتی کوچک‌تر را خرد نکند. سپس یک شلنگ غول‌پیکر از کشتی پر به کشتی خالی منتقل و نفت پمپاژ می‌شود. گاهی بیش از یک میلیون بشکه در هر مرحله.

این عملیات بسته به حجم انتقال، ممکن است از یک تا چند روز طول بکشد. سپس کشتی تخلیه‌شده به ایران بازمی‌گرددــ یا دست‌کم پیش از آغاز محاصره چنین می‌کردــ و کشتی تازه بارگیری‌شده به سمت چین حرکت می‌کند.

این نفتکش‌های زنگ‌زده و فرسوده‌ بخشی از مجموعه‌ای‌اند که کارشناسان دریایی آن را «ناوگان سایه» می‌نامند؛ شبکه‌ای شناور متشکل از صدها کشتی که نفت رژیم‌های تحریم‌شده، از جمله جمهوری اسلامی ایران و روسیه، را جابه‌جا می‌کنند.

جمهوری اسلامی ایران تقریبا برای تمام صادرات نفت خود به این نفتکش‌ها متکی است که گاهی حتی بیمه هم ندارند، مالکشان نامشخص است و با پرچم‌ کشورهایی حرکت می‌کنند که نظارت چندانی بر فعالیت آن‌ها ندارند. در دریا نیز از روش‌های فریبکارانه‌ای مانند خاموش کردن دستگاه‌های ردیاب استفاده می‌کنند تا ردگیری‌ آن‌ها دشوارتر شود.

ناکامی آمریکا در متوقف کردن ناوگان سایه

ناکامی واشنگتن در متوقف کردن این ناوگان که در سال‌های اخیر به‌شدت گسترش یافته، توضیح می‌دهد چرا حکومت ایران تا این اندازه مقاوم باقی مانده است.

با وجود تلاش‌های آمریکا برای متوقف کردن انتقال نفت ایران، تهران سال گذشته حدود ۳۱ میلیارد دلار درآمد نفتی از چین به دست آورد؛ این رقم را که کمیسیون بازبینی اقتصادی و امنیتی آمریکا و چین، نهادی وابسته به کنگره آمریکا، اعلام کرد، معادل حدود ۹۰ درصد نفت صادراتی جمهوری اسلامی  و نزدیک به ۴۵ درصد بودجه دولت ایران است.

چین در این میان نقش شاهرگ حیاتی ایران را دارد و کمک می‌کند ناوگان سایه نفت جمهوری اسلامی همچنان فعال بماند. حتی بسیاری از شرکت‌هایی که به‌طور رسمی مالک کشتی‌ها هستند، در شهرهای چین ثبت شده‌اند و بخش زیادی از خدمه نیز چینی‌اند.

دولت چین همین ماه به‌صراحت به شرکت‌های داخلی دستور داد تحریم‌های آمریکا علیه پنج پالایشگاه چینی را رعایت نکنند و برای نخستین‌بار «قانون مسدودساز» مصوب ۲۰۲۱ را فعال کرد که برای بی‌اثر کردن قوانین خارجی ناقض هنجارهای بین‌المللی یا محدودکننده تجارت طراحی شده‌اند.

پیش از آغاز جنگ آمریکا علیه ایران، چین روزانه حدود ۱.۴ میلیون بشکه نفت آن هم با تخفیف نسبت به قیمت جهانی، از جمهوری اسلامی دریافت می‌کرد که معادل حدود ۱۲ درصد واردات نفت این کشوربود.

آمریکا اخیرا مبارزه با این تجارت را به‌شدت تشدید کرده و علاوه بر محاصره بندرهای ایران، موجی از تحریم‌های تازه را علیه نفتکش‌ها و زیرساخت‌های نفتی چین اعمال کرده است. حتی اخیرا نیرو ویژه اعزام کرد تا با فرود از هلی‌کوپتر روی عرشه دو نفتکش ناوگان سایه در اقیانوس هند، آن‌ها را توقیف کنند.

هفته گذشته نیز آمریکا سومین نفتکش مرتبط با جمهوری اسلامی ایران را که پیش‌تر در آب‌های نزدیک مالزی دیده شده بود، در اقیانوس هند توقیف کرد. این کشتی که احتمالا در فوریه بیش از یک میلیون بشکه نفت خام را در جزیره خارک بارگیری کرده بود، هنگام توقیف در حال بازگشت به‌ سمت خاورمیانه بود.

آمریکا برای مهار واقعی ناوگان سایه، باید دائم در حالت جنگی باشد

کارشناسان دریایی می‌گویند آمریکا برای مهار واقعی این ناوگان باید تقریبا به‌طور دائمی در وضعیت شبه‌جنگی باقی بماند؛ یعنی محاصره بندرهای ایران را ادامه دهد، برای رهگیری کشتی‌های ناوگان سایه از توان نظامی استفاده کند و فشار بر چین را بیشتر کند. در غیر این صورت، صادرات نفت دوباره بدون وقفه ادامه خواهد یافت.

شرکت تحلیل انرژی ورتکسا تخمین زده حدود ۹۰ میلیون بشکه نفت ایران خارج از محدوده محاصره قرار دارد که تقریبا همه آن پیش از آغاز محاصره از آب‌های ایران خارج شده بود. این نفت عملا ذخیره‌ای فراساحلی است و می‌تواند در ماه‌های آینده میلیاردها دلار دیگر در اختیار حکومت ایران قرار دهد.

ایمان ناصری، مدیر بخش پژوهش خاورمیانه شرکت تحلیل انرژی اف‌جی‌ائی در دبی که پیش‌تر در بخش تحقیقاتی وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران کار می‌کرد، می‌گوید رسیدن نفت ایران به بندرهای چین دو تا سه ماه زمان می‌برد و پرداخت پول آن نیز دو تا سه ماه دیگر طول می‌کشد. به گفته او، حتی اگر تنگه هرمز باز نشود، تهران احتمالا تا ماه اکتبر همچنان بابت نفتی که روی آب است، پول دریافت خواهد کرد.

با این حال سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا می‌گوید این وزارتخانه همچنان ناوگان سایه را دنبال می‌کند و تحریم‌های آمریکا حکومت ایران را از درآمد نفتی برای تامین مالی برنامه‌های تسلیحاتی و تروریسم محروم می‌کند. به گفته او، «وزارت خزانه‌داری تحت رهبری قدرتمند رئیس‌جمهوری ترامپ، به جلوگیری از غارت منابع طبیعی ایران از سوی حکومت، به نام تروریسم، ادامه خواهد داد.»

وزارت خارجه چین اعلام کرده با فشارهای آمریکا به‌شدت مخالف است و این اقدام‌ها را «تحریم‌های یک‌جانبه غیرقانونی و غیرمنطقی» می‌داند. همچنین گفته است برای حفاظت از امنیت انرژی خود هر اقدامی که لازم باشد، انجام خواهد داد.

نفتی که روی کاغذ جایی وجود ندارد

چین از سال ۲۰۲۲ تاکنون به‌طور رسمی، هیچ واردات نفتی از ایران ثبت نکرده است. تحلیلگران می‌گویند این احتمالا ناشی از تمایل پکن به جلوگیری از تحریم شدن بیشتر پالایشگاه‌ها، بندرها و بانک‌های چینی از سوی واشنگتن است.

با این حال، پژوهشگران با ردیابی سیگنال‌ کشتی‌های ناوگان سایه، که گاه برای عبور ایمن از تنگه‌های باریک روشن می‌شوند، مسیر انتقال نفت را دنبال می‌کنند. آن‌ها همچنین از تصاویر ماهواره‌ای انتقال نفت از کشتی به کشتی و سپس پهلو گرفتن شناورها در بندرهای چین استفاده می‌کنند تا مسیر نفت از ایران تا چین را ردیابی و بازسازی کنند.

البته این محموله‌ها از راه‌های دیگری هم قابل شناسایی‌اند. طبق داده‌های گمرکی، چین در چهار ماه نخست سال، ۱۲۶ میلیون بشکه نفت از مالزی و ۱۰۲ میلیون بشکه از اندونزی وارد کرد که از ظرفیت تولید این دو کشور بیشتر است و تحلیلگران آن را نشانه‌ای از واردات نفت از ایران می‌دانند.

این نفت معمولا به پالایشگاه‌های خصوصی موسوم به «تی‌پات» در استان شاندونگ و استان لیائونینگ منتقل می‌شود. از آنجا که این پالایشگاه‌ها عمدتا به بانک‌ها و مشتریان چینی متکی‌اند و با نظام مالی آمریکا تعامل ندارند، عملا خارج از دسترس تحریم‌های آمریکا قرار گرفته‌اند.

کانون بی‌قانونی دریایی

منطقه «مرز بیرونی شرقی بندر» یا ئی‌اوپی‌ال (‌EOPL‌)، نامی که صنعت کشتی‌رانی برای این محدوده به کار می‌برد، به توقفگاهی حیاتی برای نفت تبدیل شده است و خریداران چینی و فروشندگان ایرانی از آن برای انتقال نفت از کشتی به کشتی و دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کنند.

دریادار سیف‌العزان بن ابراهیم، مقام ارشد گارد ساحلی مالزی، هم حضور ناوگان سایه در نزدیکی آب‌های مالزی را تایید می‌کند. با این حال اشاره می‌کند که مداخله دشوار است، زیرا این کشتی‌ها اغلب خارج از «حوزه مستقیم اعمال قانون» مالزی فعالیت و از تاکتیک‌های فرار استفاده می‌کنند. به‌ طوری که هر زمان فشار نیروهای نظارتی افزایش پیدا می‌کند، محل فعالیتشان را تغییر می‌دهند.

به گفته او، مالزی سیاست خارجی بی‌طرفانه‌ای دارد و به‌طور خودکار از تحریم‌های یک‌جانبه پیروی نمی‌کند. از طرفی برای نظارت دریایی  منابع محدودی در اختیار دارد. هرچند امسال بیش از ۱۲ کشتی را به‌ دلیل لنگر انداختن بدون مجوز توقیف کرده است.

اوایل ماه مه، زمانی که وال‌استریت ژورنال برای بازدید از منطقه یک قایق پشتیبانی اجاره کرد، این محدوده شبیه پارکینگ عظیم نفتکش‌ها بود

بر اساس داده‌های آمریکایی «اتحاد علیه ایران هسته‌ای» (UANI) که با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای این انتقال‌ها را ردیابی می‌کند، تعداد انتقال‌های نفت از کشتی به کشتی در منطقه ئی‌اوپی‌ال بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ بیش از دو برابر شده و از ۲۸۰ مورد به ۶۷۹ مورد رسیده است. افزایشی که این گروه آن را ناشی از تقاضای بالای چین می‌داند.

چارلی براون، افسر پیشین نیروی دریایی آمریکا که در سنگاپور که برای گروه اتحاد علیه ایران هسته‌ای فعالیت می‌کند، می‌گوید: «این منطقه یک گره لجستیکی حیاتی است. چین بدون عبور از ئی‌اوپی‌ال نمی‌تواند نفت جمهوری اسلامی ایران را دریافت کند.»

بر اساس داده‌های وب‌سایت تانکر تراکرز (TankerTrackers.com)، طی یک سال گذشته در مجموع روزانه حدود ۱.۴ میلیون بشکه نفت از طریق ناوگان سایه از ایران به چین منتقل شد.

در اطراف این کشتی‌ها، یک سیستم کامل فراساحلی هم شکل گرفته است، زیرا این کشتی‌های تحریم‌شده به‌راحتی نمی‌توانند وارد بندرهای بین‌المللی شوند. بنابراین کشتی‌های سوخت‌رسان گاهی ماه‌ها یا حتی سال‌ها در منطقه باقی می‌مانند تا سوخت موردنیاز آن‌ها را تامین می‌کنند. کشتی‌های پشتیبانی حامل تجهیزات یا گروه‌های تعمیراتی نیز از ساحل اعزام می‌شوند. آن هم با هزینه‌ای سنگین، هم به‌ دلیل دورافتاده بودن منطقه و هم به‌ دلیل خطرات ناشی از همکاری با ناوگان سایه. حتی فروشندگان دوره‌گرد با قایق‌های کوچک موسوم به «سامپان» از کنار کشتی‌ها عبور می‌کنند و به خدمه سیگار و آبجو اندونزیایی «بینتانگ» می‌فروشند. ملوانان خسته نیز برای گذراندن وقت، پای بی‌سیم‌ صدای گربه درمی‌آورند، به کشتی‌های عبوری بی‌دلیل فحش‌ می‌دهند و شوخی می‌کنند.

میشل باکمن، تحلیلگر اطلاعات دریایی در شرکت  وایندوار (Windward)، این منطقه را «کانون کوچکی از بی‌قانونی دریایی» توصیف می‌کند که کشتی‌ها برای پنهان ماندن از دید مقام‌ها از «مجموعه‌ای کامل از تاکتیک‌های دریایی فریبکارانه» استفاده می‌کنند. برخی کشتی‌ها، مانند «کاتالینا ۷»، هفته‌ها در منطقه می‌مانند و نقش سکوی نفتی شناور را بازی می‌کنند. آن‌ها نفت ایران و روسیه را از نفتکش‌های عبوری دریافت و سپس میان کشتی‌های دیگر توزیع می‌کنند.

کاتالینا ۷ که سال ۲۰۰۷ ساخته شد، متعلق به شرکتی مستقر در هنگ‌کنگ به نام «کنه وناتیچی» (Canes Venatici) است. نامی لاتین به معنی «سگ‌های شکاری» که آمریکا آن را به‌ دلیل ارتباط با تجارت نفت ایران تحریم کرده است.

مشخص نشد مالک واقعی این کشتی چه کسی است. زمانی هم که خبرنگار ژورنال به نشانی ثبت‌شده شرکت‌ــ یک دفتر اداری در ساختمانی قدیمی در منطقه کوون تونگ هنگ‌کنگ‌ــ مراجعه کرد، کسی آنجا حضور نداشت. یکی از همسایه‌ها گفت این دفتر به‌ندرت کارمند دارد و فقط گاهی فردی برای جمع‌آوری نامه‌ها مراجعه می‌کند.

در وب‌سایت‌های استخدام دریانوردی، فردی با نام خانوادگی «وانگ» نوشته بود که از مه سال گذشته تا مارس امسال، روی کشتی کاتالینا ۷ فعالیت کرده و میان جنوب شرق آسیا و چین رفت‌وآمد داشته است. او نوشته بود کارفرمایش شرکت پرایم کرو گلوبال (PrimCrew Global) مستقر در استان شاندونگ چین، است. شرکتی که به درخواست وال‌استریت ژورنال برای اظهارنظر پاسخی نداد.

یکی دیگر از خدمه چینی که در انتقال‌های نفتی در نزدیکی مالزی مشارکت داشت، به ژورنال گفت انتقال نفت تحریم‌شده اکنون به کاری عادی تبدیل شده است. او گفت در این اقدام هیچ اشکالی نمی‌بیند، زیرا نه خودش و نه دولت چین، تحریم‌های آمریکا را معتبر نمی‌دانند.

رشد ناوگان سایه

حکومت ایران پس از آنکه دولت باراک اوباما در سال ۲۰۱۲ تحریم‌ها را تشدید کرد، برای انتقال نفت خود به ناوگان سایه متوسل شد و پس از آنکه ترامپ در سال ۲۰۱۸ فشارها را افزایش داد، استفاده از این ناوگان را بیشتر کرد.

ناوگان سایه که حالا نفت دیگر کشورهای تحریم‌شده را نیز جابه‌جا می‌کند، پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ به‌سرعت گسترش یافت تا بتواند نفت روسیه را هم منتقل کند و اکنون، بنا بر داده‌ها تانکر ترکرز، حدود هزار و ۵۰۰ کشتی را شامل می‌شود.

مسیرهای اصلی انتقال نفت با ناوگان سایه روسیه به چین، روسیه به هند، ونزوئلا به چین و ایران به چین است. مالکیت این نفتکش‌ها معمولا پشت لایه‌هایی از شرکت‌های صوری در شهرهای چین یا مناطقی مانند دبی پنهان می‌شود. این کشتی‌ها پرچم خود را هم مرتب تغییر می‌دهند.

همان‌طور که انسان‌ها ملیت و گذرنامه دارند، کشتی‌های تجاری نیز باید در کشوری ثبت شوند و آن کشورها وظیفه دارند بر رعایت استانداردهای کاری و دیگر مقررات در کشتی‌ها نظارت کنند. به همین دلیل مالکان کشتی‌های ناوگان سایه برای فرار از چنین نظارتی، کشتی‌هایشان را در کشورهای فقیر و در حال توسعه‌ای مانند سیرالئون ثبت می‌کنند که در ازای دریافت هزینه ثبت، نظارت چندانی بر کشتی‌ها اعمال نمی‌کنند.

همین موضوع مقابله با گسترش ناوگان سایه را به بازی بی‌پایان «موش‌ و گربه» تبدیل کرده است، زیرا این کشتی‌ها پس از تحریم شدن، می‌توانند نام خود، نام شرکت مالک و حتی پرچمشان را تغییر دهند و دوباره به فعالیت بازگردند.

یکی از این کشتی‌ها نفتکشی ۸۰۰ فوتی بود که سال ۲۰۰۴ ساخته شد و «سی‌اسکای» نام داشت. این کشتی را پیش‌تر گاهی شرکت‌های نفتی غربی اجاره می‌کردند، اما آمریکا در سال ۲۰۲۵ آن را به‌ دلیل انتقال نفت جمهوری اسلامی ایران تحریم کرد. این کشتی هم به‌سرعت پرچم خود را از سن‌مارینو به گابن تغییر داد و نامش نیز از «سی‌اسکای» به «هانسون» تغییر کرد. سپس، طبق داده‌های موسسه مالی ال‌اس‌ئی‌جی (LSEG)، بارها میان منطقه ئی‌اوپی‌ال در نزدیکی سواحل مالزی و شهر دونگ‌یینگ چین، یکی از مراکز پالایشگاه‌های خصوصی موسوم به «تی‌پات»، رفت‌وآمد کرد.

نه شرکت مالک ثبت‌شده کشتی، یعنی سیسکی مارین (Seasky Marine Co) در شانگهای، و نه شرکت مدیریت دریایی تای هوآ شیپ منیجمنت (Taihua Ship Management) به ایمیل‌های وال‌استریت ژورنال برای اظهار نظر پاسخ ندادند.

ارتباطات چینی

در چین، یک صنعت جانبی کامل شکل گرفته است تا ناوگان سایه بتواند به فعالیت ادامه دهد و نفت را به پالایشگاه‌ها برساند.

شرکت‌های مدیریت کشتی با وجود آنکه چنین اقدام‌هایی ممکن است آن‌ها را در معرض نقض تحریم‌های آمریکا قرار دهد، علنا برای کار روی این نفتکش‌ها آگهی استخدام منتشر می‌کنند. در یکی از آگهی‌هایی که همین ماه در شهر شی‌آن منتشر شد، آمده بود: «حمل‌ونقل کوتاه‌برد متانول از ایران به دیگر نقاط خلیج فارس؛ تعویض خدمه در دبی.»

طبق این آگهی، ناخدا ماهانه ۲۶ هزار دلار حقوق دریافت می‌کند که تقریبا دو برابر حقوق سفرهای عادی‌تر است. خدمه چینی رده پایین در نفتکش‌های ناوگان سایه نیز، بنا بر ویدیوهایی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده‌اند، برای هر سفر حدود هزار تا سه هزار دلار بیشتر از مسیرهای معمولی دریافت می‌کنند.

برخی از این ملوانان چینی نزدیک به ۹۰ روز در تنگه هرمز گرفتار ماندند. بسیاری از آن‌ها در گفتگوهای روزمره با خبرنگار ژورنال، تاکید می‌کردند ترجیح می‌دهند آشپز کشتی چینی باشد و از کمبود آب تازه و رژیم غذایی‌ که بیش از حد بر ماهی متکی است، شکایت داشتند.

شرکت‌ها مجبورند پول بیشتری پرداخت کنند، زیرا خطرات کار در ناوگان سایه کاملا بارز است. علاوه بر خطر تحریم، بسیاری از این کشتی‌ها بیش از ۱۵ سال عمر دارند که معمولا خرابی قطعات در آن آغاز می‌شود. احتمال نشت نفت و آسیب دیدن خدمه نیز در آن‌ها بیشتر است.

در مه ۲۰۲۳، نفتکش سایه «پابلو» که ۲۶ سال عمر داشت، در نزدیکی سواحل مالزی منفجر شد و سه نفر از خدمه آن کشته شدند. این کشتی که پژوهشگران آن را به انتقال نفت جمهوری اسلامی مرتبط دانسته بودند، تحت پرچم گابن حرکت می‌کرد. هیچ مالکی هرگز مسئولیت آن را برعهده نگرفت و کشتی بعدا یدک کشیده و اوراق شد.

ردیابی نورا

گاهی مقام‌ها وارد عمل هم می‌شوند. در ژانویه، مالزی کشتی «نورا»، شناوری ۲۴ ساله ثبت‌شده در شانگهای که نفت جمهوری اسلامی ایران حمل می‌کرد و در حال انتقال نفت از کشتی به کشتی در منطقه بود، توقیف کرد. این کشتی تحت تحریم آمریکا قرار داشت.

مقام‌های مالزی اعلام کردند نماینده کشتی را حدود ۳۳ هزار دلار جریمه و سپس کشتی و خدمه آن را آزاد کردند. آن‌ها گفتند این پرونده نشان‌دهنده «پیامدهای اقتصادی گسترده فعالیت شبکه‌های سازمان‌یافته» است.

ایمیل‌ها و تماس‌ها با مدیر کشتی در شانگهای، یعنی شرکت بی‌پاسخ ماند و «نورا» هم خیلی زود دوباره فعالیتش را از سر گرفت.

داده‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهد این کشتی اوایل مارس در جزیره خارک‌ــ قطب اصلی صادرات نفت ایران‌ــ پهلو گرفته بود. سپس پیش از آنکه محاصره مانع خروج کشتی‌های مرتبط با ایران شود، با محموله نفت از تنگه هرمز عبور کرد و دوباره به نزدیکی سواحل مالزی بازگشت.

در اواخر آوریل، تصاویر ماهواره‌ای نشان دادند که «نورا» نفت خود را به کشتی دیگری به نام «لونا لاستر» منتقل کرد که سپس به‌سرعت به آب‌های شمال چین رفت و اکنون طبق داده‌ها، در نزدیکی بندر ریشائو، یکی از مراکز اصلی پالایشگاه‌های تی‌پات، منتظر تخلیه محموله خود است.

آمریکا در ۱۹ مه «لونا لاستر» را نیز تحریم کرد و اعلام کرد این نفتکش با پرچم سیرالئون، از اواسط سال ۲۰۲۵ میلیون‌ها بشکه نفت ایران را حمل کرده است.

خبرنگار وال استریت ژورنال این ماه از روی یک قایق عبوری «نورا» را در نزدیکی سواحل مالزی مشاهده کرد. کشتی نام و شماره شناسایی خود را رنگ کرده و دستگاه ردیابش را خاموش کرده بود، اما رنگ‌آمیزی ناقص باعث شده بود نام آن با دوربین دوچشمی دیده شود.

طبق اسناد عمومی، این کشتی طی یک دهه گذشته دست‌کم هفت بار ملیت خود را تغییر داده و مدتی نیز تحت پرچم جمهوری اسلامی ایران حرکت کرده است، اما از سال گذشته با پرچم جعلی گویان فعالیت می‌کند.

پس از گزارش خبرنگار از مشاهده این کشتی، تصاویر ماهواره‌ای هم بار دیگر «نورا» را در حال انتقال نفت از کشتی به کشتی ثبت کردند. البته این بار، «نورا» در نقش دریافت‌کننده ظاهر شده بود و نفت را از کشتی ایرانی «دریا»، یکی از آخرین نفتکش‌هایی که هم‌زمان با آغاز محاصره از تنگه هرمز عبور کرد، تحویل می‌گرفت.

به گفته چارلی براون، این ماجرا بار دیگر ثابت می‌کند که «تحریم‌ها به‌تنهایی جلو حرکت این کشتی‌ها را نمی‌گیرند».

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *