– سه کشور اروپائی عضو «برجام» سرانجام پس از هفتهها تهدید، روز پنجشنبه ۶ شهریورماه ماشه را کشیدند. اکنون شورای امنیت سازمان ملل ۳۰ روز فرصت دارد تا درخواست آنها را بررسی کند.
– البته کشورهای اروپائی میگویند جمهوری اسلامی نیز ۳۰ روز فرصت دارد تا با قبول شروط سه کشور اروپائی از بازگشت تحریمهای بینالمللی که با «برجام» در تابستان ۲۰۱۵ تعلیق شده بودند، جلوگیری کند.
– به نظر میرسد در این فرصت اگر هیچ اتفاق دیگری از جمله حمله نظامی علیه جمهوری اسلامی روی ندهد و شورای امنیت نیز در بررسیهای خود زودتر از یک ماه به نتیجه نرسد، خود نظام تنها کسی است که شاید بتواند با عقبنشینی کامل به خودش کمک کند.
سه کشور اروپائی عضو توافق «برجام» سرانجام پس از هفتهها تهدید، روز پنجشنبه ۶ شهریورماه ماشه را کشیدند و پرونده جمهوری اسلامی برای بازگرداندن تمام تحریمهای بینالمللی را در دستور کار شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار دادند.
اکنون شورای امنیت ۳۰ روز فرصت دارد تا درخواست سه کشور آلمان، فرانسه و بریتانیا را که با نام «تروئیکای اروپائی» شهرت دارند مورد بررسی قرار دهد.
ماشه کشیده شد
«مکانیسم ماشه» بخشی از توافق اتمی موسوم به «برجام» است که که ۲۹ تیر ۱۳۹۴ با تصویب قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت رسمیت یافت. این قطعنامه هر شش قطعنامه پیشین را که علیه جمهوری اسلامی صادر شده و دربرگیرنده تحریمهای وسیع در رابطه با پرونده هستهای آن بودند، تعلیق کرد. با فعال شدن «مکانیسم ماشه» ۶ قطعنامه قبلی و تحریمهای سخت مالی، بانکی، انرژی و دفاعی به صورت خودکار و بدون احتیاج به رایگیری دوباره فعال خواهند شد. وزارت خارجه ایالات متحده اعلام کرد مارکو روبیو وزیر خارجه این کشور، روز چهارشنبه با ژان نوئل بارو وزیر خارجه فرانسه، یوهان وادِفول وزیر خارجه آلمان و دیوید لمی وزیر خارجه بریتانیا، در این مورد گفتگو کرده است. تروئیکای اروپائی با وزرای برخی دیگر از کشورهای عضو اتحادیه اروپا و مسئول سیاست خارجی و امنیت این اتحادیه نیز در همین زمینه در روزهای قبل از تحویل نامه رسمی فعال شدن «مکانیسم ماشه» به آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد تبادل نظر کرده بود.
البته کشورهای اروپائی میگویند که پس از ارائه تقاضای فعال شدن «مکانیسم ماشه»، جمهوری اسلامی نیز ۳۰ روز فرصت خواهد داشت تا با قبول شروط سه کشور اروپائی از اجرای این تحریمها جلوگیری کند. تروئیکای اروپائی در نشستی که سوم امرداد در استانبول با نمایندگان جمهوری اسلامی در محل کنسولگری این کشور داشت و البته مانند نشست ژنو در ۴ شهریور بدون هیچ نتیجهای پایان یافت، شرایطی را برای فعال نکردن «مکانیسم ماشه» روی میز قرار داده بود: بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی و آغاز مجدد فعالیت آنها بدون محدویت، روشن کردن سرنوشت ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی که جمهوری اسلامی ادعا میکند پس از جنگ دوازده روزه با اسرائیل به مکان دیگری منتقل شده، و همچنین از سر گرفتن مذاکرات با ایالات متحده آمریکا که پنج دوره از آن بدون نتیجه برگزار شد.
بازگشت غیرفعال بازرسان آژانس به ایران
گروهی از بازرسان آژآنس بینالمللی انرژی اتمی در روزهای گذشته، به گفته سخنگوی این نهاد که مقرّ آن در وین پایتخت اتریش قرار دارد، به ایران بازگشتند و پنجشنبه از سایت اتمی بوشهر بازدید کردند. ولی به گفته مقامات جمهوری اسلامی که رافائل گروسی مدیر این آژانس را تهدید به بازداشت و برخی نیز وی را حتی تهدید به مرگ کردهاند، این بازرسان از آزادی عمل برخوردار نیستند. کمیسیون «امنیت ملی و سیاست خارجی» مجلس شورای اسلامی در بیانیهای رافائل گروسی مدیرکل آژانس را «عنصر سرسپرده آمریکا و رژیم صهیونیستی» دانسته و تأکید کرده که تهران به این آژانس «اعتمادی ندارد». این کمیسیون از دولت مسعود پزشکیان خواست تا قانون تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی هستهای را بطور کامل اجرا کند.
در رابطه با محل نگهداری ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی، جمهوری اسلامی سکوت کامل اختیار کرده است. بر اساس آخرین گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، جمهوری اسلامی تا پیش از حملات هوایی اسرائیل و آمریکا، به اندازهای اورانیوم غنی شده در سطح ۶۰ درصد در اختیار داشت که در صورت غنیسازی بیشتر میتوانست برای شش سلاح هستهای کافی باشد.
دیپلمات های اروپائی میگویند که در نشست اخیر با تروئیکای اروپایی در ژنو، نمایندگان جمهوری اسلامی نشانههایی از تمایل به از سر گرفتن مذاکرات مستقیم با آمریکا نشان دادهاند. ولی این گفتگوها را مشروط به تعهد و تضمین واشنگتن مبنی بر عدم حمله نظامی در طول مذاکرات کردهاند. تعهدی که کشورهای اروپائی نمیتوانند بدهند و کاخ سفید نیز گویا حاضر نیست در این زمینه ابراز نظر کند. تهران و واشنگتن پس از پنج دور مذاکرات هستهای، دور ششم این گفتگوها را که قرار بود ۲۵ خرداد در مسقط برگزار شود در پی حملات اسرائیل به ایران لغو کردند.
علی خامنهای درهای مذاکره را بست
سخنرانی دوم شهریور علی خامنهای عملا در را به روی هرگونه مذاکره جدی که فقط خرید زمان و اتلاف وقت به سود نظام نباشد بست. رهبر جمهوری اسلامی در این سخنرانی تاکید کرد که نظام قاطعانه در برابر تلاشهای آمریکا برای «گوش به فرمان کردن» تهران خواهد ایستاد. وی طرفداران «مذاکره مستقیم» با آمریکا برای حل مسائل را «ظاهربین» خواند و گفت: «این مسائل حلنشدنی است.» علی خامنهای بار دیگر بر ایستادگی در برابر اسرائیل تأکید کرد و گفت: «البته ایستادگی با زبان و محکومیت فایدهای ندارد، بلکه باید همچون اقدام مردم شجاع یمن کاری کرد که راههای کمک به رژیم صهیونیستی از همه طرف بسته شود.» اشاره وی به موشکپرانیهای گروه حوثی در یمن علیه اسرائیل و همچنین کشتیهای تجاری در آبهای بینالمللی منطقه است. خامنهای در همین زمینه ضمن اعلام آمادگی جمهوری اسلامی برای انجام «هر اقدام ممکن»، ابراز امیدواری کرد که «ریشه این سرطان عمیق و مهلک [اسرائیل] از منطقه کنده شود.»
جمهوری اسلامی با وجود ضربات سنگینی که خود و برخی از نیروهای نیابتیاش چون حماس و جهاد اسلامی در غزه، حزبالله در لبنان، و اخیرا انصارالله در یمن خوردهاند، هنوز روی این نیروها و همچنین حشدالشعی در عراق به عنوان یکی از کارتهای اصلی خود برای مقابله با اسرائیل و بطور گستردهتر آمریکا و غرب حساب میکند. سفر علی لاریجانی به بیروت و بغداد بلافاصله پس از انتصاب به مقام دبیر «شورای عالی امنیت ملی» را باید در همین رابطه ارزیابی کرد. در حالی که دولت جدید لبنان در نظر دارد در آیندهای که زمان آن هنوز مشخص نیست، حزبالله را خلع سلاح کند، علی لاریجانی در دیدار با مقامات این کشور در جریان همین سفر، بر حمایت جمهوری اسلامی از حزبالله و نیروهای مسلح آن تاکید کرد. عباس عراقچی نیز ۱۵ امرداد در یک برنامه تلویزیونی در رابطه با خلع سلاح حزبالله گفته بود: «این اولین بار نیست که تلاش میشود حزبالله خلع سلاح شود و دشمنان دیده اند که سلاح مقاومت در میدان عمل چه توانائیهائی دارد.»
اکنون نیز در نخستین واکنشها به فعال شدن مکانیسم ماشه توسط سه کشور اروپایی، عباس عراقچی آن را «ناموجه، غیرقانونی و فاقد هرگونه مبنای حقوقی» دانسته و تهدید کرده است: «جمهوری اسلامی ایران برای حفظ و تأمین حقوق و منافع ملی خود به نحو مقتضی به این اقدام پاسخ خواهد داد.» احتمالا یک «نحو مقتضی» استفاده از بقایای نیابتیها برای انجام انواع عملیات است!
عراقچی همچنین فعال کردن مکانیسم ماشه را «حرکت نادرست» خوانده و امیدوار است که بریتانیا و آلمان و فرانسه «این حرکت نادرست خود را ظرف روزهای پیش روی به نحو مناسب اصلاح نمایند!»
حزبالله تهدید به «جنگهای کربلائی» میکند
بلافاصله پس از دیداری که علی لاریجانی با رهبران حزبالله در بیروت داشت و صحبتعای عباس عراقچی در تهراش، نعیم قاسم دبیرکل این گروه شبهنظامی تهدید کرد که هر اقدامی برای خلع سلاح حزبالله با واکنشی سخت و غیرقابل تصور روبرو خواهد شد. نعیم قاسم با لحن تهدیدآمیز گفت: «اگر لازم باشد برای مقابله با این طرح اسرائیلی- آمریکائی [خلع سلاح حزبالله] ما جنگی کربلائی راه خواهیم انداخت». اگرچه بازندهی «جنگ کربلایی» با اشاره به روایتهای شیعه همان کسانی بودند که آن را به راه انداختند، اما این تهدید و امکان اینکه تلاش برای خلع سلاح این گروه نیابتی جمهوری اسلامی آغازگر جنگ داخلی جدیدی در لبنان باشد که زمانی از آن به عنوان «عروس خاورمیانه» نام برده میشد، اخطاری است که لبنانیها بسیار جدی تلقی میکنند. ارتش لبنان در موقعیتی نیست که بتواند حزبالله را مهار کند و مانع درگیریهای خونین نه تنها در جنوب بلکه در بیروت شود و دیگر گروههای قومی و مذهبی نیز سالیان دراز است که دیگر تشکلهای شبهنظامی ندارند و اسلحه را زمین گذاشتهاند. بعید به نظر میرسد که غیر از اسرائیل، کشور دیگری به کمک لبنان بیاید. آمریکا و فرانسه در جریان آخرین حضور نظامی خود در لبنان تلفات سنگینی دادند و «یونیفیل» یا نیروهای تحت فرماندهی سازمان ملل نیز نشان دادند که قابلیت مقابله با حزبالله را ندارند. ورود اسرائیل به جنگ داخلی احتمالی در لبنان شاید بتواند ضرباتی حتی سخت به شبهنظامیان شیعی تحت حمایت جمهوری اسلامی وارد سازد، ولی خسارات جانبی آن بسیار سنگین خواهد بود و این کشور را به ویرانهای تبدیل خواهد ساخت.
در چنین شرایطی بعید به نظر میرسد که حزبالله لبنان و حوثیهای یمن که خود به عنوان نیابتیهای تهران عمل میکرده و هماکنون آنها نیز به شدت زیر فشار قرار دارند، بتوانند به جمهوری اسلامی کمکی در ارتباط با پیامدهای سهمگین مکانیسم ماشه برسانند. در این فرصت سی روزه، البته اگر هیچ اتفاق دیگری از جمله حمله نظامی علیه جمهوری اسلامی روی ندهد و شورای امنیت نیز در بررسیهای خود زودتر از یک ماه به نتیجه نرسد، خود نظام تنها کسی است که شاید بتواند با عقبنشینی کامل و تن دادن به شروط غرب که زمامدارانش آن را «خلع سلاح» میدانند، به خودش کمک کند.
کیهان لندن