مقامات بهداشتی در ایران، میگویند الگوی موارد ابتلا به اچآیوی در ایران به شکل چشمگیری تغییر کرده است.
آمار رسمی وزارت بهداشت از ابتلا به ویروس اچآیوی در ششماهه نخست سال ۱۴۰۴ نشان میدهد، ابتلا از طریق رابطه جنسی در حال افزایش و ابتلا از طریق سرنگ آلوده کاهش یافته است. در سالهای اخیر نهادهای بهداشتی از تغییر الگوی انتقال اچآیوی از طریق سرنگ آلوده، به رابطهجنسی محافظت نشده خبر داده بودند.
بر اساس آمار شش ماهه نخست سال ۱۴۰۴، موارد ابتلا در مقایسه با آمار کلی ۱۰ سال گذشته، از طریق سرنگ آلوده از ۵۲ درصد به هفت درصد کاهش داشته است و ابتلا از طریق روابط جنسی از ۲۹/۳ به ۶۴درصد افزایش پیدا کرده است.
سپیده علیزاده، مدیر موسسه نور سپید هدایت، در گفتگو با شرق معتقد است سیستم توزیع سرنگ استریل در گذشته باعث شد ایران از موج ابتلا از طریق سرنگ آلوده بگذرد و از جایی به بعد «نوع مواد مخدر تغییر کرده و مواد تزریقی کمتر شده است.»
خانم علیزاده همچنین میگوید بسیاری از مراکز کاهش آسیب از جمله دفتر نهاد مبارزه با ایدز سازمانملل بسته شدهاند و «خیرین هم پای مساله اچآیوی» نیستند.
یوان ایدز، «برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای پیشگیری از ایدز» در بیانیه سالانه خود هشدار داده است که کاهش بودجههای جهانی برنامههای مبارزه با ایدز به بزرگ ترین عقبگرد در چند دهه گذشته منجر شده است.
ایالات متحده از تامینکنندگان اصلی بودجه برنامههای مبارزه با ایدز در سطح جهان بود؛ بودجههایی که با تصمیم دونالد ترامپ قطع شدند.
به گفته این نهاد دستنیافتن به اهداف تعیین شده تا سال ۲۰۳۰ میتواند به ۳/۳ میلیون ابتلای جدید به اچآیوی منجر شود.
در ایران ۱۹ درصد کسانی که با اچآیوی زندگی میکنند زنان هستند. آمارها نشان میدهد در نیمه نخست امسال ۳۱درصد مبتلایان به ویروس اچآیوی زنان هستند که تغییر الگوی ابتلا به اچآیوی را تایید میکند.
به گفته یوان ایدز، برچیده شدن برنامههای پیشگیری از اچآیوی که برای زنان جوان در جهان طراحی شده بوده، آسیبپذیری آنها را بیش از پیش افزایش میدهد.
به گفته این نهاد تنها در سال ۲۰۲۴، در سطح جهان هر روز ۵۷۰ مورد ابتلای جدید به اچآیوی در میان زنان و دختران ۱۵ تا ۲۴ ساله ثبت شده است. این نهاد میگوید زنان و اقلیتهای جنسی و جنسیتی در کشورهایی که در آنها حقوق بشر رعایت نمیشود بیشتر در معرض ابتلا به اچآیوی قرار دارند.
دکتر لادن عباسیان، رییس مرکز تحقیقات ایدز ایران در گفتگو با خبرگزاری تسنیم اعلام کرد در ۶ ماهه اول سال ۱۴۰۴، تعداد مبتلایان شناساییشده به اچآیوی در این کشور ۲۵ هزار و ۸۷۰ نفر بوده است.
دکتر عباسیان تخمین میزند نزدیک به ۵۰درصد مبتلایان شناسایی نشده باشند.
در ایران از۲۰ آبان تا ۲۰ آذر ماه، در پویش «من هم تست اچآیوی میدهم» از افراد دعوت میکند تا تست اچآیوی بدهند. در این پویش که در سالهای گذشته نیز اجرا شده است، در مراکزی مانند دانشگاهها از داوطلبان آزمایش اچآیوی گرفته میشود.
مقامات بهداشتی ایران میگویند افراد میتوانند به صورت محرمانه و بدون افشای هویت، در ۲۰۰ مراکز مشاوره «بیماریهای رفتاری» با استفاده از کیتهای تست سریع آزمایش بدهند.
تاکید مقامات بر محرمانه بودن انجام آزمایشها در حالیست که درج عنوان «بیماریهای رفتاری» در تابلوی این مراکز مشاوره، ممکن است باعث شود بسیاری از ترس دیده شدن توسط آشنایان به این مراکز وارد نشوند.
در بریتانیا، برای ترغیب افراد به مراجعه به مراکز درمان و مشاوره در زمینه بیماریهای مقاربتی، اشاره به این موضوع در بیرون این مراکز دیده نمیشود.
داروهای اچآیوی در ایران و بسیاری از کشورهای دیگر رایگان است و فردی که تحت درمان موثر اچآیوی قرار میگیرد، پس از ۳ تا ۶ ماه دیگر ناقل ویروس نخواهد بود و با خوردن یک قرص در روز میتواند زندگی عادی داشته باشد.
این افراد میتوانند بدون نگرانی از انتقال ویروس ازدواج کنند و بچهدار شوند.
مهمترین چالش افرادی که با اچآیوی زندگی میکنند اما انگ اجتماعی و رفتار تبعیض آمیزی است که ممکن است حتی حین مراجعه به مراکز درمانی آن را تجربه کنند و در مواردی ممکن است نتوانند خدمات درمانی دریافت کنند.
روزنامه شرق در گزارشی از مادری گفته است که سالها اچآیوی خود را از فرزندانش پنهان کرده بود «اما هنگام مراجعه به بیمارستان به دلیل شکستگی پا، پرستاران با بدرفتاری این موضوع را به فرزندان او گفته بودند.»
در کشورهای مختلف آگاهیرسانی در مورد روابط جنسی از مدارس آغاز میشود. به گفته «زهرا حاجیزاده»، مدیرعامل انجمن احیای ارزشها، در ایران حتی مسئولان و مدیران مدارس نه تنها خودشان در این باره آگاهی ندارند، بلکه درباره اطلاع رسانی برای پیشگیری از اچآیوی مقاومت نشان میدهند.
دکتر لادن عباسیان به خبرگزاری تسنیم گفته است که بسیاری از مبتلایان در ایران تصور میکنند «رابطه غیرشرعی باعث ابتلا به اچآیوی میشود و اگر فرد صیغه بخواند مبتلا نمیشود.»
این باور غلط که فقط مردان همجنسگرا، زنان کارگر جنسی و افرادی که روابط جنسی بسیار متنوع دارند در خطر ابتلا به ویروس اچآیوی هستند باعث میشود افراد نیاز به انجام آزمایش نبینند و حتی سالها با ویروس نهفته زندگی کنند و آن را به دیگران انتقال دهند.
آخرین آمارها در ایران حاکی از افزایش درصد ابتلای زنان به ویروس اچآیوی است.
خیریه ترنس هیگنز در بریتانیا نیز میگوید ابتلای زنان به اچآیوی در این کشور نیز رو به افزایش است و یک سوم کسانی که با اچآیوی زندگی میکنند، زن هستند.
فعالان در بریتانیا میگویند زنان ۵۰ تا ۶۰ ساله بیشتر در خطر ابتلا قرار دارند زیرا بسیاری از آنها دیگر نگران باردار شدن نیستند و از کاندوم استفاده نمیکنند.
در ایران شکسته شدن تابوی روابط جنسی در میان بسیاری از جوانان و اطلاع رسانی گسترده درباره ویروس اچپیوی، باعث شده بسیاری واکسن جلوگیری از اچپیوی را تهیه کنند تا از ابتلا به زگیل تناسلی و سرطان رحم جلوگیری کنند.
اما در مورد اچآیوی، باورهای غلط، انگ اجتماعی (استیگما) و نبود اطلاع رسانی گسترده باعث میشود کمتر کسی به سراغ پیشگیری و درمان آن برود.
مقامات بهداشتی ایران، رابطه جنسی محافظت نشده پس از استفاده از روانگردانهای حاوی آمفتامین را یکی دیگر از عوامل افزایش ابتلا به اچآیوی دانستهاند. این روانگردانها عملکرد جنسی افراد را افزایش میدهد و به همین دلیل برخی از آنها استفاده میکنند.
از نتیجه آزمایش اچآیوی نترسید
در ایران سریعترین آزمایش اچآیوی در مراکز مشاوره با چکاندن یک قطره خون روی کیتهای مخصوص انجام میشود. در صورتی که آزمایش اولیه و آزمایشهای تکمیلی ابتلا فرد به اچآیوی را تایید کند، درمان سریع آغاز میشود و ظرف ۳ تا ۶ ماه، میتوان جلو انتقال ویروس را گرفت و فرد با خوردن دارو دیگر ناقل نیست.
مقامات بهداشتی ایران میگویند آزمایش و درمان برای مراجعه کننده هیچ هزینهای ندارد و به صورت محرمانه انجام میشود.
داروهای پیشگیری از اچآیوی
کاندوم به عنوان سادهترین و ارزانترین راه محافظت از بیماریهای مقاربتی شناخته میشود.
اما یکی از دلائل اینکه اچآیوی در میان «گروههای پرخطر» در بسیاری از کشورها در حال کاهش است، استفاده آنها از داروهایی است که فرد را در برابر ابتلا به ویروس اچآیوی محافظت میکند.
داروی PrEP (پیشگیری پیش از مواجهه) در بریتانیا به صورت رایگان به افراد ترنس و مردانی که با مردان دیگر رابطه جنسی دارند ارائه میشود.
با افزایش ابتلای زنان به اچآیوی در بریتانیا، فعالان در تلاش هستند تا دسترسی زنان به این داروها را نیز امکانپذیر کنند.
این دارو را میتوان به صورت روزانه مصرف کرد و یا بر اساس زمان رابطه جنسی به صورتی که دو قرص دو ساعت تا ۲۴ ساعت قبل از رابطه جنسی و دو قرص دیگر، هریک به فاصله ۲۴ ساعت از یکدیگر مصرف کرد.
نوع جدیدی از این دارو که به صورت تزریق دو بار در سال میتواند فرد را در مقابل اچآیوی مصون نگه دارد تایید شده است.
یوانایدز، میگوید هزینه این داروی تزریقی تنها ۴۰دلار برای هرفرد در سال است و آن را یک ابزار مهم برای مقابله با شیوع اچآیوی میداند.
۷۲ ساعت فرصت طلایی پیشگیری
در صورتی که فرد رابطه جنسی محافظت نشده داشته باشد، ۷۲ ساعت فرصت دارد تا با مراجعه به مراکز بهداشتی داروی PEP (پیشگیری پس از مواجهه) دریافت کند. این دارو باید طبق دستور و برای مدت ۲۸ روز مصرف شود تا جلوی ابتلا فرد به ویروس اچآیوی را بگیرد.
مقامات بهداشتی در ایران میگویند این داروها در «مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری» به صورت رایگان ارائه میشود.