روزنامه معاریو گزارش داد بر اساس ارزیابیها در اسرائیل، مذاکرات تهران و واشینگتن هنوز بهطور کامل به شکست نینجامیده است، اما اختلافات میان دو طرف همچنان جدی و پابرجاست.
رسانه اسرائیلی معاریو یکشنبه ۲۳ فروردین نوشت تنگه هرمز، بهای نفت و فشارهای سیاسی بر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به کانون اصلی بحران تبدیل شدهاند و زمان تصمیمگیری کاخ سفید درباره پرونده ایران نزدیک است.
بر اساس این گزارش، مقامهای اسرائیلی بر این باورند که پایان این دور از مذاکرات پس از حدود ۲۱ ساعت بدون دستیابی به پیشرفت ملموس و همراه با لحنی تند بهویژه از جانب آمریکا، حاکی از عمق شکاف میان دو طرف است.
بهگفته آنها، مانع اصلی دیگر تنها به پرونده هستهای جمهوری اسلامی محدود نمیشود، بلکه مساله تنگه هرمز و هزینه سیاسیای را نیز در بر میگیرد که ترامپ در صورت تداوم افزایش بهای نفت، در انتخابات میاندورهای آمریکا ناچار است بپردازد.
ترامپ بامداد ۲۳ فروردین مقالهای را در شبکه اجتماعی تروثسوشال بازنشر کرد که در آن آمده است اگر حکومت ایران از مواضع خود عقبنشینی نکند، گزینه «محاصره دریایی» میتواند در دستور کار قرار گیرد.
بر اساس این مقاله که در وبسایت «جاست د نیوز» منتشر شد، کارشناسان معتقدند ترامپ میتواند بهراحتی محاصرهای موثرتر از کنترل ایران بر تنگه هرمز برقرار کند.
معاریو در ادامه نوشت مقامهای اسرائیلی بر این باورند که هنوز نمیتوان از فروپاشی کامل مذاکرات سخن به میان آورد؛ با وجود ناکامی در دور اخیر، احتمال آغاز تلاشهای تازه همچنان وجود دارد و این تلاشها حتی ممکن است در چارچوب آتشبس شکننده دوهفتهای پیگیری شود.
با این حال، در شرایط کنونی هیچ تضمینی برای برگزاری دور بعدی مذاکرات وجود ندارد و تصمیمگیری در کاخ سفید میتواند با سرعتی بسیار بالا و «ظرف چند ساعت، نه لزوما چند روز» انجام شود.
معاریو افزود بر پایه ارزیابیها در اسرائیل، هرگونه ازسرگیری گفتوگوها مستلزم ایجاد «تغییری ملموس» در مواضع جمهوری اسلامی است و نه صرفا تکرار یک دور فنی دیگر از مذاکرات.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری ایالات متحده، بامداد ۲۳ فروردین از عدم دستیابی به توافق با تهران خبر داد و اعلام کرد هیات آمریکایی در حالی پاکستان را ترک میکند که «یک پیشنهاد روشن» را بهعنوان طرح نهایی واشینگتن روی میز گذاشته است.
ونس افزود پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا تهران تعهدی بنیادین و بلندمدت برای حرکت نکردن به سوی سلاح هستهای ارائه خواهد کرد یا خیر.
«لحن ونس نشاندهنده صبر محدود آمریکا است»
معاریو نوشت لحن ونس بهروشنی نشان میدهد حتی آن دسته از مقامهای آمریکایی که پیشتر گزارشها از تمایل آنها به مذاکره و دستیابی به توافق با تهران حکایت داشت، اکنون به نقطهای از «فرسایش» رسیدهاند یا دستکم دریافتهاند که ادامه این مسیر بدون تغییر واقعی در رویکرد جمهوری اسلامی ممکن نیست.
در همین راستا، نحوه بیان این مواضع نیز اهمیت ویژهای دارد؛ سخنان ونس در چارچوب معمول تاکید بر «تداوم گفتوگوها» نمیگنجد، بلکه از محدود بودن دامنه صبر کاخ سفید خبر میدهد.
معاریو افزود مقامهای اسرائیلی معتقدند بحران ایران صرفا به ذخایر اورانیوم غنیشده مربوط نیست. از نگاه بنیامین نتانیاهو، هرگونه توافقی که بهطور مستقیم زیرساختهای کلیدی، از جمله سانتریفیوژها، تاسیسات زیرزمینی و ظرفیتهای فنی بازگشت سریع به چرخه غنیسازی، را در بر نگیرد، «ناقص و ناکافی» تلقی میشود.
بر همین مبنا، حتی در سناریویی که اورانیوم با غنای بالا از ایران خارج شود، مادامی که دانش فنی، زیرساختهای عملیاتی و قابلیت احیای تولید در ایران باقی بماند، «مساله راهبردی حل نمیشود، بلکه تنها به تعویق میافتد».
مقامهای اسرائیلی در عین حال اذعان دارند که این مطالبات حداکثری لزوما بخشی «واقعبینانه» از مذاکراتی نیست که واشینگتن در حال پیشبرد آن است.
معاریو گزارش داد مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، بهویژه در سطوح نظامی و امنیتی، معتقدند که ایالات متحده از تشدید تنشها بیش از ایران آسیب خواهد دید.
بر پایه این ارزیابی، در تهران چنین تصور میشود که از طریق کنترل تنگه هرمز و تاثیر مستقیم آن بر قیمت جهانی نفت، اهرم فشاری قابل توجه در اختیار دارند.
بر اساس این رویکردِ حکومت ایران، هرچه نگرانی کشورهای غربی از افزایش بهای انرژی بیشتر شود، احتمال عقبنشینی و تمایل آنها به مصالحه نیز افزایش مییابد.
مقامهای جمهوری اسلامی ۲۳ فروردین در واکنش به بینتیجه ماندن مذاکرات اسلامآباد، بار دیگر بر پایبندی به «خطوط قرمز» تهران تاکید کردند. در مواضع آنها، حفظ تسلط حکومت ایران بر تنگه هرمز برجسته بود.
محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، گفت جمهوری اسلامی از مواضع خود از جمله «اقتدار در تنگه هرمز» کوتاه نخواهد آمد.
علیاکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، اعلام کرد کلید تنگه هرمز «در دستان مقتدر ماست».
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و سرپرست هیات مذاکرهکننده، نیز رویکرد حکومت ایران در اسلامآباد را «دیپلماسی اقتدار» خواند و گفت: «آمریکا منطق و اصول ما را درک کرد و حالا وقت آن است تا تصمیم گیرد که آیا میتواند اعتماد ما را جلب کند یا نه؟»
جنگ و صلح؛ آیا گزینه سومی هم وجود دارد؟
معاریو در پایان نوشت لحظه تصمیمگیری برای ترامپ فرارسیده است؛ تا زمانی که تنگه هرمز بهطور پایدار و بدون تهدید باز نمانَد و ابهام ناشی از توافق موقت همچنان بر جریان نفت سایه بیندازد، ارائه یک دستاورد ملموس از سوی کاخ سفید دشوار به نظر میرسد.
اگر واشینگتن به اقدام نظامی برای تضمین باز ماندن تنگه هرمز متوسل شود، تهران ممکن است آن را بهمنزله بازگشت به وضعیت جنگی تلقی کند. در مقابل، اگر آمریکا با صرف نظر از اقدام نظامی، به حفظ وضعیت نیمهتنشآلود کنونی بسنده کند، تهدید علیه بازار جهانی انرژی همچنان پابرجا خواهد ماند.
از نگاه ترامپ، مساله قیمت نفت نه یک موضوع حاشیهای، بلکه عاملی تعیینکننده است زیرا افزایش هزینه سوخت برای شهروندان آمریکایی بهطور مستقیم به هزینه سیاسی برای او تبدیل میشود.
در همین حال، در اسرائیل سناریوی سومی نیز مطرح است: تلاش کشورهای اروپایی برای دستیابی به توافق محدود با جمهوری اسلامی بهمنظور تضمین عبور کشتیها از تنگه هرمز.
از منظر اسرائیل، این گزینه در مقایسه با توافق جامع میان آمریکا و ایران، «کمهزینهتر» ارزیابی میشود؛ مشروط بر آنکه چنین تفاهمی به تزریق منابع مالی قابلتوجه به تهران منجر نشود و امکان بازسازی سریع توان آسیبدیده جمهوری اسلامی را فراهم نکند.
معاریو خاطرنشان کرد بدون دستیابی به راهحلی پایدار برای تنگه هرمز، وضعیت کنونی صرفا به تعویق انداختن بحرانی بزرگتر در آینده خواهد بود.