بانک مرکزی طی هفته گذشته با عرضه ارز به بازار و همچنین رونمایی از «بسته کنترل ارز» تلاش کرد قیمتها در بازار ارز را کاهش دهد. با وجود نوساناتی جزیی اما همچنان قیمت هر دلار آمریکا بیش از ۱۳۰ هزار تومان است. در بازار طلا نیز که قیمتها در آن از روند قیمتها در بازار ارز تأثیر میگیرد هم رکوردهای جدیدی ثبت شده است؛ قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در محدوده ۱۴ میلیون تومان در نوسان است و قیمت هر سکه طلا به بیش از ۱۴۰ میلیون تومان رسیده و تا مرز ۱۴۴ میلیون تومان نیز صعود کرده است.
ناتوانی بانک مرکزی و بطور کلی تیم اقتصادی دولت پزشکیان در کاهش قیمت ارز و طلا بیانگر افزایش روند تورم فزاینده در اقتصاد ایران و تشدید گرانیها است. به بیان دیگر مردم باید منتظر موجهای پیدرپی گرانی کالا و خدمات باشند. این در حالیست که گزارشها از بازار شب یلدا نیز نشان از قیمتهای سرسامآور است. روزنامه «اعتماد» در گزارشی اعلام کرده هزینه سفره شب یلدا در سال جاری نسبت به یک دهه قبل حدود ۱۷۴۴ درصد افزایش یافته است؛ به بیان دیگر، قیمتها در این مدت بیش از ۱۸ برابر شدهاند.
نگرانی از اعتراضات مردم به گرانیها سبب شده نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز نسبت به افزایش قیمتها واکنش نشان دهند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در نشست علنی روز یکشنبه ۳۰ آذرماه مسعود پزشکیان را به استیضاح وزرا تهدید کرد و گفت: «آنچه امروز مهمتر است به آن بپردازیم دغدغهها و نگرانیهای مردم در گرانی افسارگسیختهی کالاهای معیشتی مخصوصا افزایش قیمت ارز و طلاست که یا بخشی از دلایل یا بهانهی گرانیها محسوب میشود.»
او از برگزاری نشستهایی میان مجلس و اعضای کابینه پزشکیان درباره گرانیها و افزایش قیمت ارز طی روزهای گذشته و آتی خبر داد و تأکید کرد «مجلس با جدیت این مسئله را پیگیری کرده و پیگیری خواهد کرد» و «در صورتیکه این اقدامات به نتیجه نرسد برای رسیدن به کمترین زمان و تنش اولویت با ترمیم کابینه توسط دولت است و اگر اصلاحات ضروری توسط دولت صورت نگیرد، نمایندگان مجبور به آغاز فرآیند استیضاح خواهند شد.»
شمسالدین حسینی رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نیز در نشست روز یکشنبه ۳۰ آذرماه مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه «رشد اقتصادی نزدیک به صفر تصویری دشوار از شرایط زندگی پیشِ رو قرار داده است» گفته «اگر سال ۱۴۰۳ یکی از سختترین سالهای پس از انقلاب باشد اما امروز سال ۱۴۰۴ را سختتر از سال ۱۴۰۳ میبینم.»
به گفته شمسالدین حسینی «دو معضل «ناترازی مرکب» و «تورم مزمن»، همراه با رشد اقتصادی نزدیک به صفر، تصویری دشوار از شرایط زندگی پیشِ روی شما قرار داده است. ناترازی مرکب، ریشه در ناترازی مدیریتی و شکست در هماهنگی ـ یا دقیقتر بگویم، ناهماهنگی راهبردی ـ دارد. باید بر این وضعیت غلبه کنیم. شناخت عمیق مردم، هجوم دشمن را متوقف ساخت، اما این تدبیر حکمرانی است که باید ناترازی مرکب و ناهماهنگی راهبردی را درمان کند. سنگینی این مسئولیت، امروز بر دوش همه ماست.»
حمیدرضا گودرزی نماینده الیگودرز در مجلس شورای اسلامی روز یکشنبه ۳۰ آذرماه ۱۴۰۴ در تذکری علنی در صحن مجلس گفت: «گرانیها دارد بیداد میکند چرا توجه نمیشود، چرا وزیر اقتصاد و بانک مرکزی پاسخگو نیستند، چرا قیمت دلار را رها کردند و باعث مشکلات فراوانی شدند اصلاً رویمان نمیشود شب یلدا را به مردم تبریک بگوییم زیرا قیمت آجیل یک میلیون ۲۰۰ هزار تومن، برنج ۳۰۰ هزار تومان، گوشت ۱ میلیون تومان، مرغ ۱۵۰ هزار تومان و قیمت میوه هم نجومی شده است.»
اینهمه در حالیست که اقتصاددانان معتقدند در صورت تداوم شرایط تحریم و بنبست تجارت خارجی کشور به علت تنشهای جمهوری اسلامی در سطح بینالملل، دولت نخواهد توانست تورم را کاهش دهد. از سوی دیگر اقتصاددانان ساختار اقتصاد ایران را داری مشکلاتی عمیق میدانند و برخی از آنها معتقدند در دولت اراده کافی برای اصلاحات ساختاری وجود ندارد.
کامران ندری اقتصاددان معتقد است «تنها کشوری که تورم بالا دارد ولی هیچ برنامهای برای جبران تبعات منفی این تورم روی معیشت مردم ندارد ایران است». او افزوده «اگر به کشورهایی که تورم بالا دارند نگاه کنید، حقوق و دستمزدها به صورت فصلی ترمیم میشود.»
مهدی پازوکی اقتصاددان نیز تأکید دارد «افزایش تورم کنترل نشود، تورم و دستمزدها وارد یک مارپیچ افزایشی میشوند که امروز این یکی و فردا دیگری بالا میرود. در دوران جنگ ۸ ساله ایران و عراق، دستمزدها افزایش چشمگیری پیدا نمیکرد اما تورم زیر ۲۰ درصد بود.»
این اقتصاددان نسبت به دلاریزه شدن اقتصاد هشدار داده و گفته «دلاریزه شدن اقتصاد را دور از ذهن نمیبینم. ابرتورم وقتی رخ میدهد که تورم ماهیانه، بیش از ۵۰ درصد باشد و سالانه به بیش از ۶۰۰ درصد برسد. در یک قدمی دلاریزه شدن هستیم. نمونه کاهش شدید ارزش پول ملی را در ونزوئلا میبینیم که ارزهای معتبر خارجی برای معاملات استفاده میشود چرا که اصلا پول ملی کشور مذکور، ارزش کافی ندارد. تفکر پوپولیستی، اقتصاد مملکت را بیچاره کرده است.»
حسن عبده تبریزی اقتصاددان و تحلیلگر اقتصادی نیز به تازگی با اشاره به احتمال رسیدن تورم به مرز ۶۰ درصد در سال جاری گفته اگر دولت پزشکیان نتواند بودجهنویسی کارآمدی برای سال ۱۴۰۵ انجام دهد و سال آینده تورم در محدوده ۶۰ درصد بماند، خطر دلاریزه شدن اقتصاد ایران و افزایش تورم به حتی تا دو الی سه هزار درصد وجود دارد.
دلاریزه شدن اقتصاد که معمولا در کشورهایی که با سقوط ارزش پول ملی و شرایط ناپایدار اقتصاد روبرو هستند رخ میدهد، به معنای جایگزینی ارز داخلی با دلار آمریکا برای مقابله با تورم یا بیثباتی اقتصادی و افزایش ثبات مالی است.