گرسنگی فقط فقدان غذا نیست؛
فقدان حق است، خاموشی صدا، انکار انسانیت.
و تلختر آنکه، همانها که ما را به فجایع ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۴ هشدار می دهند و یادآوری می کنند، امروز خود با همین ابزار، سکوت و رنج را بر دیگران تحمیل میکنند.
برخی از طرفداران داغتر از خود اسرائیل در خارج از کشور، با لحنی تندتر از خود دولت اسرائیل، چنین مینویسند“اسرائیل حق دارد علیه هر کس و هر کشوری که خواهان نابودی اش است از خود دفاع کند و اگر بتواند باید همه کسانی که خواهان نابودی اش هستند با مشت آهنین سر جایشان بنشاند.”
در جهان مدرن، گرسنگی دیگر فقط یک رنج طبیعی نیست. گرسنگی امروز یک ابزار مهندسیشده قدرت است؛ سلاحی بیصدا برای حذف، سرکوب و سلطه.
الف- در اردوگاههای نازی، گرسنگی پیشدرآمد مرگ بود.
ب- در نوار غزه، گرسنگی ابزار یک مرگ تدریجی است؛ مرگی سیاسی، اجتماعی، و انسانی.
آیا وجه مشترکی میان آشویتس و غزه وجود دارد؟ بله، در هر دو جا، بدن گرسنه تبدیل به یک کالبد بیصدا شده ؛ انسانی که هنوز نفس میکشد، اما دیگر حقی برای فریاد ندارد.
دیدگاه چهار متفکر، چهار نگاه به گرسنگی
۱- هانا آرنت – خاموشکردن سیاست در بدن انسان
در اردوگاههای نازی، گرسنگی فقط شکنجه نبود. انسانها آنقدر گرسنه نگاه داشته میشدند تا دیگر نتوانند اعتراض کنند، قضاوت کنند یا حتی احساس انسانبودن داشته باشند. این، یعنی تبدیل انسان به «زندهای بیجهان».
۲- جورجو آگامبن – اردوگاه مدرن، غزه امروز
آگامبن معتقد است گرسنگی در غزه شکل تازهای از اردوگاه است: مردمی که در مرز بقا نگه داشته میشوند، نه مردهاند و نه زنده؛ فقط «حیات برهنه»اند. کالبدهایی زنده، بیحق، و فراموششده در حاشیه سیاست.
۳- میشل فوکو – زیستسیاست؛ قدرتی که بقاء را تنظیم میکند
فوکو گرسنگی را بخشی از سیاست جدید قدرت میداند. در دنیای مدرن، حاکمان برای کشتن ما نیازی به گلوله ندارند. کافی است میزان کالری ما را تنظیم کنند. بدنهای گرسنه، مقاوم نمیمانند. آسانتر کنترل میشوند.
۴- ژرژ باتای – آیینی برای قربانیسازی
برای باتای، گرسنگی تنها یک درد نیست؛ نوعی مراسم است. آیینی خاموش برای تبدیل انسان به قربانی. اما همین لحظهی شکنندگی میتواند آغاز شورش هم باشد؛ چون قربانی همیشه منفعل نمیماند.
وقتی غذا، سیاست میشود…
در سال ۲۰۰۶، یکی از مقامهای وزارت دفاع اسرائیل گفت: «هدف ما در غزه این است که به مردم کالری کافی برای زنده ماندن بدهیم، اما نه بیشتر». این یعنی گرسنگی. زبانی برای خاموشکردن، نه کشتن مستقیم.
گرسنگی یک فناوری سلطه است.
نه فقط در اردوگاهها یا مناطق جنگی، بلکه در پناهگاهها، زندانها، مرزها، و حتی در شهرها.
بدن گرسنه، بدنی است که دیگر نمیتواند اعتراض کند. نمیتواند مقاومت کند.
این دقیقاً همان چیزی است که قدرت میخواهد.
استکهلم
۲۲ جولای ۲۰۲۵
فرشید نوروزی