اقتصاد ایران در سالهای اخیر با چالشها و مشکلات قابلتوجهی دست به گریبان بوده است. مسائلی که همه و همه بر وضعیت معیشتی و رفاهی مردم و البته چشماندازهای آتی اقتصاد کشور، اثرگذاری منفی داشتهاند. البته که طیف متنوعی از عوامل و محرکها نیز بهعنوان ریشههای اصلی این مشکلات مطرح میشوند و ذهن بسیاری از کارشناسان و صاحبنظران را به خود مشغول کردهاند. با این همه، یکی از مهمترین مشکلات اقتصاد ایران، موضوع فرار سرمایه است.
به گزارش خبرآنلاین،بر اساس آمارهای بانک مرکزی، ایران در طی دو دهه اخیر با روند قابلتوجهی از فرار سرمایه روبهرو بوده، طوریکه در فاصله میان سالهای ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۹، بیش از ۱۷۰ میلیارد دلار سرمایه از ایران خارج شده است. واکاوی دادههای بانک مرکزی نشان میدهد که در نیمه نخست سال ۱۴۰۲، خالص حساب سرمایه به منفی ۱۵ میلیارد و ۳۷۸ میلیون دلار رسیده است. این عدد، بالاترین میزان خروج سرمایه از کشور در دهه اخیر محسوب میشود.
دلایل اصلی فرار سرمایه از ایران چیست؟
اوجگیری نااطمینانیها در اقتصاد ایران یکی از مهمترین دلایل تشویق سرمایهها به خروج از کشور است. بیثباتی ریال و افزایش مدام و دورهای قیمت ارز باعث میشود تا مردم سرمایه خود را به ارزهای باثباتتر تبدیل کنند. در عین حال، تغییر مداوم قوانین و دستورالعملها و مقررات در حوزه اقتصادی در ایران، عملا آینده را برای طیفهای قابلتوجهی از افراد پیشبینیناپذیر میکند و خروج سرمایه از کشور را تشویق میکند. ورای همه اینها، تورم مزمن در اقتصاد ایران و کاهش ارزش پول ملی نیز در این معادله ایفای نقش جدی دارد.
یکی دیگر از مؤلفههایی که در نوع خود موجب تشویق خروج سرمایهها از ایران میشود، بیاعتمادی به نظام بانکی است بهطور خاص در حوزه سود بانکی، این نکته قابل مشاهده است که نرخ سود پرداختی بانکها از نرخ تورم به نحو ملموسی پایینتر است. در عین حال، در ایران بهویژه در حوزه نظام بانکی و مالی، محدودیت دسترسی به ارزهای خارجی وجود دارد که این مسائل در کنار یکدیگر، روند خروج سرمایه از ایران را تشویق میکنند.
روشهای خروج سرمایه از ایران
خرید ملک در خارج از ایران در کشورهایی نظیر ترکیه، امارات، گرجستان، قبرس و یونان. ایرانیان از طریق خرید ملک در این کشورها هم سرمایه خود را خارج میسازند و هم اقامت میگیرند.
افراد با ثبت شرکت در دیگر کشورها نظیر عمان، ترکیه و ارمنستان و انتقال سرمایه به آن، سرمایه خودشان را بهصورت رسمی از ایران خارج میسازند. البته که از این روش برای دریافت اقامت و انتقال دارایی به نام شخص حقوقی نیز استفاده میشود.
چگونه باید با فرار سرمایه مقابله کرد؟
برای مقابله با روند فزاینده و مزمن خروج سرمایه از ایران، سختگیریهای قانونی لزوماً راهگشا نیست و باید طیفی از اقدامات و سیاستها را در بلندمدت در پیش گرفت تا از بحرانیتر شدن ابعاد چالش مذکور جلوگیری شود.
مهار مهاجرت سرمایه انسانی، چه نخبگان و چه متخصصان، میتواند به نحو ملموسی از روند خروج سرمایه از ایران جلوگیری کند. ارائه فرصتهای شغلی رقابتی برای جلوگیری از مهاجرت و خروج سرمایه بسیار مهم است. در عین حال، تا جای ممکن باید از کسبوکارهای نوآورانه نیز حمایت شود.
اصلاح شیوه حکمرانی؛ پیشنیاز مقابله با فرار سرمایه
بدیهی است که انفعال در مقابله با روند فزاینده خروج سرمایه از ایران، در آیندهای نهچندان دور میتواند سناریوهای نامساعدی را برای کشورمان نوید دهد و سطح و گستره بحران خروج سرمایهها از ایران را به نحو ملموسی وخیمتر کند.