«اصلا معلوم نیست دنبال چه هستند. از ما نفرت دارند و انگار مردم ایران را بزرگترین دشمن خود میدانند»
فروردین ۱۴۰۵، در حالی که مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا در اسلامآباد شکست خورده، هنوز نشانهای از شروع دوباره جنگ دیده نمیشود، با این حال گزارشهای رسیده به ایندیپندنت فارسی از داخل ایران حاکی از تشدید فضای امنیتی و افزایش آزار و اذیت مردم در ایستبازرسیهای شهرهای مختلف، بهویژه تهران، است.
ایندیپندنت فارسی مطلع شده است که ایستبازرسیها نهتنها جمع نشدهاند، بلکه با تجهیزات سنگین و ادوات جنگی در سطح شهرها برقرار ماندهاند. به گفته منابع محلی، در برخی ایستها حتی سلاحهای سنگینی مانند دوشکا مستقر شده و حضور پرشمار نیروهای بسیجی، سپاهی و موتورسواران مسلح، فضای شهر را به شکل محسوسی نظامی کرده است.
همزمان، دهها پیام دریافتی از مردم نشان میدهد که برخورد نیروهای مستقر در ایستبازرسیها بهشکل چشمگیری خشنتر شده و موارد متعددی از توهین، تهدید، ضربوشتم و حتی آزار زنان گزارش شده است. این روایتها همچنین به حضور نیروهایی که مردم بهعنوان اعضای گروههای شبهنظامی خارجی، از جمله حشدالشعبی عراق معرفی میکنند، اشاره دارد.
یک زن ۲۹ ساله از شمال تهران در پیامی به ایندیپندنت فارسی میگوید: «با فیلترشکنی که برای ۱۰ گیگابایت آن هفت میلیون تومان دادهام، به اینترنت وصل شدم تا به شما بگویم همین دیروز در یکی از ایستبازرسیها ماشین ما را نگه داشتند. چند نفر با لباس سپاه و یک نفر که نمیتوانست فارسی حرف بزند، آمدند جلو. وقتی مدارک را دادیم، شروع کردند به سوالهای شخصی و بعد هم رفتارهای کاملا توهینآمیز کردند. یکی از آنها هم به قصد مزاحمت دستش را روی صورتم کشید، که پس از فریاد و اعتراض من، عقب رفت.»
یک مرد ۳۸ ساله از غرب تهران نیز با ارسال یک تصویر از خودرو زرهی ماموران ایستبازرسی در بزرگراه لشکری میگوید: «هر روز باید از چند ایستبازرسی رد شویم. به بهانههای مختلف نگه میدارند، ماشین را میگردند، گوشی را چک میکنند و حتی بخش تصاویر پاکشده را هم جستوجو میکنند تا بهانهای برای بازداشت پیدا کنند. اگر هم چیزی بگویی، سریع فحش میدهند و تهدید میکنند که بازداشتت میکنیم. اصلا معلوم نیست دنبال چه هستند. از ما نفرت دارند و انگار مردم ایران را بزرگترین دشمن خود میدانند.»
شاهین، جوان ۳۶ ساله ساکن کرج، که از طریق مودم ماهواره استارلینک به اینترنت وصل شده است، تاکید میکند: «ماموران ایستبازرسیها خیلی بدرفتارتر شدهاند. ساعتها وقت مردم را میگیرند، چون به نظرم کنترل از دستشان خارج شده و فقط با زور میخواهند ملت را بترسانند. البته که فایدهای ندارد و فقط خشم مردم را بیشتر میکنند، چون مردمی که بیکار و بیپول و گرسنهاند که هراسی از مرگ ندارند.»
گزارشهایی مشابه هم از اصفهان نیز به دست ایندیپندنت فارسی رسیده است. یک زن ۳۱ ساله از این شهر میگوید: «در ایستبازرسیها ماموران به بهانه بازرسی بدنی رفتارهایی میکنند که کاملا آزاردهنده است. یک بار وقتی اعتراض کردم، گفت اگر حرف بزنی، فورا بازداشتت میکنیم. دقیقا شبیه یک نیروی اشغالگر رفتار میکنند.»
در شیراز نیز یک فرد ۴۵ ساله که در تاکسی اینترنتی مشغول به کار است، توضیح داد: «شبها ایستبازرسیها بیشتر میشوند. چند بار دیدم افرادی که لهجه عربی داشتند، کنار نیروهای ایرانی ایستادهاند. برخوردشان خیلی تندتر است. اکثر مردم فعلا از ترس چیزی نمیگویند، ولی همه از اینها متنفرند و منتظر اولین فرصتاند تا انتقام بگیرند.»
یک زن جوان ۲۷ ساله از اصفهان هم در پیامی نوشت: «یک بار شب دیروقت از محل کار برمیگشتم، نگهم داشتند و بدون هیچ دلیلی چند نفر دورم جمع شدند. گوشیام را گرفتند و شروع کردند به چک کردن. بعد هم توهینهای جنسی کردند و فحشهای رکیک دادند و گفتند چرا تا دیروقت بیرونی و لابد فلانکارهای. هیچ قانونی هم وجود ندارد، کاملا شبیه به جنگل…»
این گزارشها در حالی منتشر میشود که پیشتر مواردی از تیراندازیهای بیدلیل به مردم در ایستبازرسیها نیز خبرساز شده بود. به طور مثال روزنامه شرق در گزارشی در تابستان ۱۴۰۴، پس از پایان جنگ ۱۲ روزه، با طرح این پرسش که «ایست بازرسی یا ایست تیراندازی؟» به مواردی از شلیک مستقیم به خودروهای عبوری اشاره کرد که به کشته شدن مردم انجامیده بود؛ موضوعی که نگرانیها را درباره نحوه استفاده از سلاح این ماموران افزایش داد.
در ماههای اخیر نیز از شلیک نیروهای ایستبازرسی به سمت خودروها گزارشهای متعددی منتشر شده که در برخی موارد، به جان باختن مردم انجامیده است؛ از جمله امیررضا عطایی، اهل رضوانشهر که به گزارش منابع حقوقبشری، ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ با شلیک ماموران ایستبازرسی استان گیلان کشته شد.
از سوی دیگر، حضور گسترده این ایستبازرسیها در محلات مسکونی، بهویژه در تهران و کرج، به ایجاد مزاحمتهای گسترده و سلب امنیت انجامیده است. برخی گزارشها حاکی از آن است که استقرار خودروهای سنگین، تجمع موتورسواران و حتی پرواز پهپادها در نزدیکی مجتمعهای مسکونی، آرامش ساکنان را مختل کرده و در مواردی به درگیری مستقیم با مردم منتهی شده است.
در یک نمونه که به ایندیپندنت فارسی گزارش شد، خانوادهای در تهران که پدرشان در وضعیت اورژانسی قرار داشت، از نیروهای مستقر خواست محل تجمع خود را تغییر دهند، اما این درخواست با تهدید، ضربوشتم و اتهامزنی مواجه شد و حتی تا ورود نیروهای نقابدار به محل سکونت آنها و ایجاد رعب و وحشت پیش رفت.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که قطع اینترنت در ایران وارد چهلوپنجمین روز شده و از هزار و ۵۶ ساعت گذشته است. به گفته مردم، این محدودیتها باعث شدهاند صدای واقعی آنها کمتر به بیرون از ایران منتقل شود و در فضای رسانهای، روایتهای رسمی و کنترلشده همچنان غالب باشد.