واشینگتن و تهران در مذاکراتی که هدف آن جلوگیری از وقوع جنگ است، همچنان فاصله زیادی با یکدیگر دارند.
«استیو ویتکوف و جرد کوشنر، فرستادگان ایالات متحده، برای انجام مذاکراتی حیاتی در ژنو حضور دارند و از جمهوری اسلامی میخواهند که سایتهای هستهای خود را برچیده و اورانیوم غنیشده خود را به آمریکا تحویل دهد.»
ژنو — استیو ویتکوف و جرد کوشنر، فرستادگان ایالات متحده، روز پنجشنبه در حالی وارد دور حساسی از مذاکرات بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی میشوند که با خواستههایی سختگیرانه و تحت فشار تندروهای دولت و جمهوریخواهان کنگره قرار دارند تا با توافقی که ممکن است «امتیازدهی» تلقی شود، موافقت نکنند.
در این مذاکرات که هماکنون در ژنو در جریان است، انتظار میرود مذاکرهکنندگان آمریکایی به صراحت اعلام کنند که جمهوری اسلامی باید سه سایت هستهای اصلی خود در فردو، نطنز و اصفهان را برچیده و تمام ذخایر اورانیوم غنیشده باقیمانده خود را به ایالات متحده تحویل دهد.
همچنین انتظار میرود آنها تاکید کنند که هرگونه توافق هستهای باید دائمی باشد و فاقد «بندهای غروب» (محدودیتهای زمانی) باشد؛ برخلاف توافق هستهای دوران اوباما که جمهوریخواهان همواره آن را ضعیف میدانستند چون محدودیتهای آن به مرور زمان برداشته میشد. ترامپ در دور اول ریاستجمهوری خود از آن توافق (برجام) خارج شد و تحریمهای سختی را علیه ایران بازگرداند.
این خواستههای ایالات متحده پس از آن مطرح میشود که ترامپ روز سهشنبه در سخنرانی «وضعیت کشور» هشدار داد که جمهوری اسلامی همچنان به دنبال سلاح هستهای و موشکهای بالستیکی است که میتوانند خاک آمریکا را هدف قرار دهند؛ اتهاماتی که ایران آنها را رد میکند.
پذیرش این مطالبات ممکن است برای تهران دشوار باشد، در حالی که هر دو طرف به دنبال یک جایگزین دیپلماتیک برای حمله نظامی آمریکا هستند. ترامپ تهدید کرده است که در صورت عدم دستیابی به توافق، اقدام نظامی خواهد کرد و نیروی نظامی عظیمی شامل دو ناو هواپیمابر و مجموعهای از هواپیماهای جنگی پیشرفته، ناوشکنها و سامانههای دفاع موشکی را در نزدیکی این کشور مستقر کرده است.
جمهوری اسلامی هشدار داده است که با هرگونه حمله، هرچند محدود، به عنوان محرکی برای یک پاسخ همهجانبه برخورد خواهد کرد.
سعید گلکار، دانشیار دانشگاه تنسی در چاتانوگا و کارشناس نظامی جمهوری اسلامی، میگوید: «این ممکن است آخرین فرصت برای دستیابی به یک توافق باشد. در صورت شکست، ایالات متحده آنچه را که نتواند از طریق دیپلماسی حل کند، با ابزارهای نظامی پیش خواهد برد.»
جمهوری اسلامی بر حق خود برای غنیسازی اورانیوم پافشاری میکند، اما پیشنهادهایی را برای آرام کردن ایالات متحده مطرح کرده است. این پیشنهادها شامل کاهش سطح غنیسازی از ۶۰ درصد کنونی به ۱.۵ درصد، توقف غنیسازی برای چندین سال، یا فرآوری آن از طریق یک کنسرسیوم عربی-ایرانی مستقر در ایران است. این بحثها جنبه فرضی دارند، چرا که برنامه هستهای ایران در جریان یک جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و آمریکا در ژوئن گذشته، تا حد زیادی منهدم شده است.
ایالات متحده بر «غنیسازی صفر» اصرار دارد، اما به گفته مقامات آمریکایی، تیم مذاکرهکننده آن ممکن است با راهاندازی مجدد یک رآکتور هستهای در تهران که میتواند اورانیوم با غنای بسیار پایین را برای مقاصد پزشکی فرآوری کند، موافقت نماید.
حتی این سطح از امتیازدهی نیز با فشار شدید «شاهینها» (تندروهای) ضد ایرانی در دولت و میان قانونگذاران جمهوریخواه روبروست.مقامات و قانونگذاران هم از بابت محتوا و هم از بابت وجهه عمومی پذیرش توافقی توسط ترامپ نگرانند که شامل غنیسازی محدود باشد و بتوان آن را یک «برجام سبک» (JCPOA-lite) تلقی کرد.
سناتور لیندسی گراهام (جمهوریخواه از کارولینای جنوبی)، متحد وفادار ترامپ، روز چهارشنبه گفت: «اگر بحث اجازه دادن به جمهوری اسلامی برای غنیسازی بسیار اندک اورانیوم جهت حفظ ظاهر در میان باشد: لعنت به آن!»
ایالات متحده به عنوان بخشی از توافق، تنها کاهش حداقلی تحریمها را پیشنهاد میدهد که این خود نقطه اصطکاک دیگری است؛ زیرا ایران امیدوار به گشایشهای اقتصادی قابل توجه برای اقتصاد بحرانزدهاش است که در اوایل سال جاری جرقهای برای اعتراضات گسترده علیه رژیم بود. مقامات گفتند ایالات متحده میخواهد پایبندی ایران به مفاد توافق را برای یک دوره طولانی مشاهده کند و اگر تشخیص داده شود که ایران به توافق پایبند است، میتواند در طول زمان درخواست کاهش بیشتر تحریمها و سایر مزایا را داشته باشد.
در حالی که واشینگتن تمایل دارد جمهوری اسلامی برنامه موشکهای بالستیک و حمایت از نیروهای نیابتی خود را نیز مهار کند، مذاکرات ژنو بر مسیر تهران برای دستیابی به سلاح [هستهای] متمرکز خواهد بود. برخی مقامات گفتند که مذاکرات درباره موشکها و حمایت ایران از شبهنظامیان منطقهای میتواند توسط متحدان منطقهای آمریکا و با نظارت ایالات متحده مدیریت شود.
سایر مقامات معتقدند که ایالات متحده باید برای یک توافق گستردهتر که شامل برنامه هستهای، موشکها و حمایت از شبهنظامیان باشد فشار بیاورد، اما اذعان دارند که اگر تنها گزینه موجود باشد، یک توافق صرفاً هستهای شروع مهمی خواهد بود.
مقامات ارشد آمریکایی نسبت به توسعه توانمندیهای موشک بالستیک دوربرد توسط جمهوری اسلامی ابراز نگرانی کردهاند، اما از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کردند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت: «من درباره اینکه چقدر با آن فاصله دارند گمانهزنی نمیکنم، اما آنها قطعاً در تلاش برای دستیابی به موشکهای بالستیک قارهپیما هستند. و من میگویم که پافشاری جمهوری اسلامی بر عدم بحث درباره موشکهای بالستیک، یک مشکل بسیار بسیار بزرگ است. و بحث را همینجا تمام میکنم.»
-
نویسندگان: بنوآ فوکون و الکساندر وارد
-
تاریخ انتشار: ۲۶ فوریه ۲۰۲۶