میانجیگر عمان اعلام کرد که ایران و ایالات متحده پیش از توقف دور سوم مذاکرات در ژنو در روز پنجشنبه، «ایدههای خلاقانه و مثبتی» را برای حل بنبست هستهای خود مبادله کردند.
رسانههای دولتی اعلام کردند در حالی که واشینگتن تهران را به بازسازی تأسیسات هستهای متهم میکند، ایران روز پنجشنبه پیشنهادهایی را برای سنجش «جدیت» آمریکا در این مذاکرات غیرمستقیم ارائه داده است.
این مذاکرات غیرمستقیم که در سفارت عمان در ژنو در حال برگزاری است، سومین دور مذاکرات از زمانی است که ایران در این ماه با ورود مجدد به گفتگوها موافقت کرد. بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، به عنوان واسطه عمل میکند.
بدر البوسعیدی بعدازظهر پنجشنبه گفت: «ما امروز در ژنو در حال تبادل ایدههای خلاقانه و مثبت بودهایم و اکنون مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی برای استراحت جلسه را متوقف کردهاند. ما اواخر امروز گفتگوها را از سر خواهیم گرفت و امیدواریم پیشرفت بیشتری حاصل شود.»
خبرگزاری مهر ایران اعلام کرد که پیشنویس پیشنهادی ایران شامل «ابتکاراتی است که ایران معتقد است به ادعاهای ایالات متحده درباره برنامه هستهای صلحآمیزش پاسخ میدهد». این پیشنویس بر «حفظ حقوق هستهای و تضمین رفع مؤثر تحریمها» متمرکز است.
گزارشهای رسانهای افزودند که این پیشنهاد، از دیدگاه تهران، آزمونی برای جدیت و تعهد واشینگتن به راهکار دیپلماتیک است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفته بود که یک «توافق منصفانه، متوازن و عادلانه» در دسترس است. رئیسجمهور مسعود پزشکیان نیز تأکید کرد که ایران به دنبال ساخت سلاح هستهای نیست، چرا که این کار توسط رهبر معظم کشور، آیتالله علی خامنهای، ممنوع شده است.
در همین حال، علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفت اگر مسئله اصلی اطمینان از عدم تلاش ایران برای ساخت سلاح هستهای باشد، «توافق میتواند فوراً حاصل شود».
تضمینهای این مقامات در حالی مطرح میشود که واشینگتن بر اتهامات خود علیه تهران پافشاری میکند. ایالات متحده پس از ادعای اینکه ایران در حال توسعه موشکهایی با قابلیت رسیدن به اروپا و آمریکا است، اعلام کرد شواهدی مشاهده کرده که نشان میدهد این کشور در حال بازسازی برنامه هستهای خود است؛ موضوعی که بر فوریت پرونده برای حملات احتمالی میافزاید.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه مدعی شد که واشینگتن شواهدی از بازسازی برنامه هستهای ایران دیده است. او روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت: «اصل بسیار ساده است: ایران نباید سلاح هستهای داشته باشد. اگر آنها سعی کنند یک سلاح هستهای را بازسازی کنند، این برای ما مشکلساز میشود. در واقع، ما شواهدی دیدهایم که آنها دقیقاً سعی کردهاند همین کار را انجام دهند.»
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، نیز هشدار داد که تهران در حال توسعه موشکهای بالستیک قارهپیمای خود است و مذاکرات روز پنجشنبه عمدتاً بر این موضوع متمرکز خواهد بود؛ با وجود اینکه ایران بارها این مسئله را «خط قرمز» خود توصیف کرده است. آقای روبیو گفت: «من میگویم که پافشاری ایران بر عدم بحث درباره موشکهای بالستیک، یک مشکل بسیار بسیار بزرگ است.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در سخنرانی «وضعیت کشور» خود در روز سهشنبه گفت که «هرگز اجازه نخواهد داد» ایران به سلاح هستهای دست یابد؛ موضوعی که تهران مدتهاست تلاش برای دستیابی به آن را انکار کرده است.
رئیسجمهور افزود که ایران پیش از این موشکهایی توسعه داده است که میتوانند اروپا و پایگاههای ایالات متحده در خارج از کشور را تهدید کنند و آنها در حال کار برای ساخت موشکهایی هستند که به زودی به خاک آمریکا خواهند رسید.
مقامات ایرانی بلافاصله این اظهارات را تکذیب کردند. آقای عراقچی این ادعاها را «اخبار جعلی» (Fake News) توصیف کرد و گفت ایران برد موشکهای خود را زیر ۲,۰۰۰ کیلومتر محدود کرده است که «برای دفاع و بازدارندگی است، نه به عنوان یک تهدید جهانی». او همچنین تکرار کرد که تهران به دنبال سلاح هستهای نیست و برنامه هستهایاش «صلحآمیز» است.
اگرچه هر دو طرف اذعان کردند که در طول دیدارهای قبلی «پیشرفتهایی حاصل شده است»، اما همچنان شکاف عمیقی بین آنچه ایالات متحده مطالبه میکند و آنچه ایران مایل به واگذاری است، وجود دارد.
ایالات متحده همچنین به دنبال محدود کردن توانمندیهای بالستیک ایران و حمایت این کشور از گروههای مسلح منطقهای است. در همین حال، ایران پافشاری میکند که میخواهد مذاکرات صرفاً بر برنامه هستهایاش متمرکز باشد و اعلام کرده که در ازای لغو تحریمها، حاضر به ارائه امتیازاتی است.
با وجود مذاکرات، خطر جنگ همچنان سایه افکنده است؛ چرا که هر دو طرف در عین باز گذاشتن درهای دیپلماسی، به تبادل تهدیدها ادامه میدهند.
ایالات متحده اکنون قدرت آتش قابل توجهی را در برد عملیاتی ایران مستقر کرده و دومین ناو هواپیمابر آمریکایی نیز در حال نزدیک شدن به منطقه است. یکی از رؤسای سابق پنتاگون گفته است که شمارش معکوس برای حمله آمریکا زمانی آغاز خواهد شد که گروه ضربت ناو هواپیمابر یواساس جرالد آر. فورد — بزرگترین کشتی جنگی جهان و پیشرفتهترین ناو در نیروی دریایی آمریکا — وارد خاورمیانه شود.
این ناو روز دوشنبه در یونان مشاهده شد و به ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن که در دریای عرب مستقر است، خواهد پیوست. آقای ترامپ هشدار داده است که «ناوگان» او آماده حمله است اگر تهران به توافقی تن ندهد؛ او ضربالاجلی را برای رژیم تعیین کرده که به سرعت در حال نزدیک شدن است.
در همین حال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران بارها قدرت نظامی خود را برای هشدار درباره تلافی علیه هرگونه حمله آمریکا به نمایش گذاشته است و رهبر معظم، آیتالله علی خامنهای، نسبت به فرستادن کشتیهای جنگی آمریکا به «قعر دریا» هشدار داده است.
سپاه پاسداران روز سهشنبه، یک هفته پس از انجام تمرینات نظامی با گلوله جنگی در تنگه استراتژیک هرمز، قدرت آتش جدید خود را آزمایش کرد. ایران و روسیه نیز هفته گذشته رزمایشهای دریایی مشترکی برگزار کردند و همزمان تهران به خطوط هوایی درباره طرحهای خود برای پرتاب راکت در جنوب کشور هشدار داد.
کارشناسان هشدار دادهاند که رهبران خاورمیانه خواستار کاهش تنش شدهاند، اما انتظار دارند ایالات متحده تقویت قوای نظامی خود را برای حمله به ایران به سرانجام برساند. علاوه بر این، نشانهها حاکی از آن است که ایران در مقیاسی بزرگتر از جنگ ۱۲ روزه خود علیه اسرائیل، به مقابله خواهد پرداخت.
آن جنگ در ژوئن گذشته با یک حمله غافلگیرانه اسرائیل به تهران آغاز شد و مذاکرات هستهای ایران و آمریکا را که در آن زمان در جریان بود، از مسیر خود خارج کرد.
طبق گزارش پولیتیکو، مشاوران ارشد آقای ترامپ ترجیح میدهند که اسرائیل پیش از آغاز حملات آمریکا، به ایران حمله کند. یکی از منابع نقلشده در این گزارش میگوید: «در درون و اطراف دولت این تفکر وجود دارد که اگر اسرائیلیها ابتدا و به تنهایی اقدام کنند و ایرانیها علیه ما تلافی کنند، شرایط سیاسی بسیار بهتر خواهد بود و به ما بهانه بیشتری برای اقدام نظامی میدهد.»
فاطمه المحمود۲۶ فوریه ۲۰۲۶