برای انعطاف هستهای: رفع تحریمها مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، پیشنهادی چالشبرانگیز مطرح کرده است که بر اساس آن تهران باید با دیداری میان دونالد ترامپ و آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، موافقت کند.
تشدید فشارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی آمریکا مانع از تعیین دور جدیدی از مذاکرات غیرمستقیم با ایران در ژنو برای فردا نشد؛ قرار است بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، همچنان نقش پیامرسان و ناقل پیشنهادها میان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و فرستادگان آمریکایی، استیو ویتکوف و جارد کوشنر را ایفا کند.
بدیهی است که با پیشرفت مذاکرات از دورهای به دوره دیگر، هر دو طرف به جوهر مسائل مطروح روی میز نزدیکتر میشوند. تا این لحظه، برنامه هستهای به عنوان بند اصلی و شاید تنها بند پیشرو، بر دو موضوع دیگر یعنی توانمندیهای موشکی ایران و روابطش با متحدان منطقهای پیشی گرفته است.
پیش از دور مذاکرات ژنو که پس از دور مسقط برگزار میشود، دونالد ترامپ با دستور جابهجایی ناو هواپیمابر «جرالد فورد» از دریای کارائیب به خاورمیانه برای پیوستن به ناو «آبراهام لینکلن»، سقف فشارها را بالا برد. گمان میرود آرایش نظامی آمریکا که ظرف یک ماه آینده تکمیل میشود، با ضربالاجل تعیینشده توسط کاخ سفید برای دستیابی به توافق همخوانی داشته باشد. همچنین، گسیل تجهیزات نظامی به منطقه این گمانهزنی را تقویت کرده است که در صورت اتخاذ تصمیم جنگ توسط ترامپ، آمریکا ممکن است برای حملات نظامی که هفتهها به طول بیانجامد، آماده شود.
بار دیگر، ترامپ با اشاره به اینکه «بهترین راهحل در ایران ممکن است تغییر نظام باشد»، چراغ سبز نشان داد؛ این سخنان همزمان شد با اعلام آمادگی رضا پهلوی، فرزند شاه سابق، در جمع هوادارانش در مونیخ (در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ) برای رهبری یک «دوران گذار» در ایران.
این در حالی است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در امکان دستیابی به توافق با ایران ابراز تردید کرده و پیشنهادی چالشبرانگیز (تعجیزی) مطرح نموده است: اینکه تهران با دیداری میان ترامپ و آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، موافقت کند.
در چارچوب فشارها، وبسایت خبری آمریکایی «اکسیوس» فاش کرد که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در نشست هفته گذشته خود در کاخ سفید توافق کردند که واشینگتن باید برای کاهش صادرات نفت ایران به چین تلاش کند. ترامپ پیشتر تهدید کرده بود که بر کشورهای واردکننده نفت ایران، ۲۵ درصد تعرفه اضافی وضع خواهد کرد. این اقدام ممکن است پیش از سفر برنامهریزی شده رئیسجمهور آمریکا به پکن در ماه آوریل، باعث بروز بحرانی با چین شود؛ بهویژه با توجه به اینکه ایران ۸۰ درصد نفت خود را به چین صادر میکند.
اگر هدف از اقدامات نظامی و اقتصادی آمریکا، نگه داشتن ایران تحت فشار برای گرفتن امتیاز در مذاکرات باشد، تهران تمایل دارد در مورد برنامه هستهای خود انعطاف نشان دهد. به گفته مجید تختروانچی، معاون وزیر امور خارجه ایران، کشورش آماده است در صورت آمادگی واشینگتن برای بحث درباره رفع تحریمها، این مسئله را بررسی کند؛ اما وی پیشنهاد «صفر کردن غنیسازی اورانیوم» در خاک ایران را رد کرد.
این موضع با سخنان هفته گذشته محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، همخوانی دارد که اعلام کرد تهران ممکن است در ازای رفع تحریمهای مالی، کاهش غلظت اورانیوم ۶۰ درصد را بپذیرد. با این حال، مقامات ایرانی بر رد هرگونه پیوند میان برنامه هستهای با توان موشکی و نفوذ منطقهای اجماع دارند.
شکاف آشکار در مواضع آمریکا و ایران تأکید میکند که مذاکرات هنوز با دستیابی به چارچوب توافقی که شبح جنگ را دور کند، فاصله زیادی دارد. بدون شک، دور مذاکرات ژنو – که پیش از آن استیو ویتکوف پیشنهادهای آمریکا را به طرف عمانی تحویل داده و علی لاریجانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی، پاسخهای ایران را ارسال کرده بود – روشنتر خواهد کرد که آیا واشینگتن و تهران واقعاً خواهان یافتن فرمولی برای یک معادله «برد-برد» هستند یا دیپلماسی به بنبست رسیده است.
النهارالعربی
سمیح صعب